10 groszy 1923 – moneta dziesięciogroszowa, bita w niklu i cynku. Odmiana w niklowa została wprowadzona do obiegu 1 lipca 1924 r. (Dz.U. z 1924 r. nr 34, poz. 351), odmiana w cynku rozporządzeniem Generalnego Gubernatora z dnia 23 kwietnia 1940 r. Moneta została wycofana w wyniku reformy walutowej z 30 października 1950 r.

W niektórych opracowaniach z początku XXI w. jako data wprowadzenia do obiegu dziesięciogroszówki podawany był 17 lipca 1924 r, a w innych tego samego autora – 31 maja 1924 r., czyli dzień wejścia w życie rozporządzenia o ustaleniu wzorów monet (Dz.U. z 1924 r. nr 45, poz. 476).

Awers

W centralnym punkcie umieszczono godło – stylizowanego orła w koronie, powyżej rok „1923", dookoła napis „RZECZPOSPOLITA POLSKA” oraz inicjały WJ projektanta, a w przypadku odmiany w cynku pod łapą orła znak mennicy w Warszawie.

Rewers

Na tej stronie monety znajdują się cyfry „10", pod spodem napis „GROSZY”, całość otoczona ozdobnym wieńcem.

Nakład

W II Rzeczypospolitej monetę z datą roczną 1923 bito w latach 1924–1925 w niklu, na krążku o średnicy 17,6 mm, masie 2 gramy, z rantem gładkim, według projektu Wojciecha Jastrzębowskiego, w mennicy szwajcarskiej Huguenin Frs w Le Locle. W okresie Generalnego Gubernatorstwa monetę bito w mennicy w Warszawie w cynku, według takich samych parametrów. Całkowity nakład monety to: 100 000 000 sztuk w niklu oraz 42 175 000 sztuk w cynku.

Opis

Z formalnego punktu widzenia moneta niklowa nigdy nie została wycofana z obiegu żadnym aktem prawnym, była więc środkiem płatniczym w całym okresie Generalnego Gubernatorstwa. Dekret PKWN z 24 sierpnia 1944 r. pozostawiał w obiegu wszystkie monety groszowe aż do reformy walutowej z 30 października 1950 r. Po tym dniu w obiegu znajdować się mogły wyłącznie monety emitowane przez Narodowy Bank Polski.

Na podstawie zarządzenia prezesa Narodowego Banku Polskiego nr 5 z dnia 4 czerwca 1957 r., moneta w cenie nominału była wymieniana w kasach NBP jeszcze w latach sześćdziesiątych XX w.

W tablicy 21. książki „Mennica Warszawska 1765–1965” Władysława Terleckiego umieszczono niepotwierdzoną w innych źródłach informację o wybiciu w Warszawie monety 10 groszy:

• w roku 1935 – 1 miliona sztuk,
• w roku 1936 – 8 milionów sztuk.

We wspomnianej pracy liczby te zostały uwzględnione w ogólnej liczbie monet wybitych w mennicy w Warszawie, jednak w samej treści książki brak jest jakiejkolwiek wzmianki o wybiciu monet 10 groszy w Mennicy Państwowej.

Odmianę w cynku, z datą roczną 1923 na monecie, bito w latach 1941–1944:

W przypadku monet niklowych istnieją dwie ich odmiany determinowane przez wielkość (pomniejszenie z patrycy) rysunków awersu i rewersu (100:95), określane czasami jako monety z cienkim albo grubym rantem otokowym.

Wersje próbne

W katalogach podawana jest informacja o istnieniu próbnej wersji w niklu, z wklęsłym napisem „PRÓBA” i rokiem 1923. Z datą 1938 została wybita w brązie, w liczbie 100 sztuk i w mosiądzu, w nieznanej liczbie sztuk, wersja próbna o średnicy powiększonej do 21,6 mm, z wypukłym napisem „PRÓBA”.

Zobacz też

• 10 groszy 1938
• 10 groszy
• lista monet obiegowych II Rzeczypospolitej
• lista monet wprowadzonych do obiegu w okresie GG

Przypisy