Żeniszek (Ageratum L.) – rodzaj roślin z rodziny astrowatych. Należy do niego 38 gatunków. Rośliny te występują na obu kontynentach amerykańskich na obszarze od południowych Stanów Zjednoczonych, poprzez Amerykę Środkową do Boliwii i środkowej Brazylii.

Dwa gatunki (żeniszek konyzowaty i meksykański) zostały introdukowane na wszystkie kontynenty w strefie międzyzwrotnikowej i w strefach umiarkowanych. Niektóre gatunki uprawiane są jako ozdobne, zwłaszcza popularny jest żeniszek meksykański, dostępny w licznych odmianach.

Morfologia

Pokrój

W większości rośliny zielne (od jednorocznych do bylin), ale też półkrzewy i krzewy, osiągające zazwyczaj od 0,2 do 1,2 m wysokości. Pędy często płożące i korzeniące się w węzłach, mniej lub bardziej rozgałęzione.

Liście

Łodygowe i na ogół naprzeciwległe, ogonkowe, zwykle jednonerwowe, całobrzegie lub ząbkowane, o kształcie od równowąskiego do okrągłego lub trójkątnego, nagie lub owłosione, czasem sztywno lub gruczołowato.

Kwiaty

Zebrane po 20–125 w dyskowate koszyczki, a te w kwiatostany złożone w formie podbaldachów lub baldachogrona. Okrywy mają kształt dzwonkowaty i średnicę od 3 do 6 mm. Listków na okrywie ułożonych w 2–3 rzędach jest od 30 do 40, są one lancetowate i podobnej długości. Dno koszyczka jest stożkowate i nagie. Korony kwiatów są niebieskie, białawe do lawendowatych, lejkowate, z łatkami podobnej długości i szerokości. Szyjka słupka naga, rozwidlona z ramionami równowąskimi lub maczugowato rozdętymi.

Owoce

Pryzmatyczne niełupki z 4–5 żebrami, nagie lub szorstko owłosione. Puch kielichowy w postaci 5–6 wolnych i spłaszczonych łusek.

Nazewnictwo

Naukowa nazwa rodzaju utworzona została z greckich słów a oznaczającego „nie” oraz geras oznaczającego „starość” i nawiązuje do trwałości kwiatów.

Synonimy

Coelestina Cass., Carelia Fabricius; Isocarpha Lessing (1830).

Systematyka

Pozycja systematyczna

Rodzaj z podplemienia Ageratinae, plemienia Eupatorieae, podrodziny Asteroideae i rodziny astrowatych Asteraceae.

Wykaz gatunków

Przypisy