Żelazocyjanek potasu
jon heksacyjanożelazianowy kryształy K
4[Fe(CN)
6]·3H
2O
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny

K
4[Fe(CN)
6]

Inne wzory

K
4[Fe(CN)
6]·3H
2O (trihydrat)

Masa molowa

368,34 g/mol

Wygląd

żółte kryształy

Identyfikacja
Numer CAS

13943-58-3 (bezwodny)
14459-95-1 (trihydrat)

PubChem

9605257
161067 (trihydrat)

Podobne związki
Podobne związki

błękit pruski, żelazicyjanek potasu

Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)

Żelazocyjanek potasu, heksacyjanożelazian(II) potasu, K
4[Fe(CN)
6] – nieorganiczny związek chemiczny z grupy żelazocyjanków, sól kompleksowa, w której atomem centralnym jest żelazo na II stopniu utlenienia, a ligandami 6 anionów cyjankowych.

Właściwości

Z wody krystalizuje tworząc cytrynowożółte kryształy trihydratu K
4[Fe(CN)
6]·3H
2O. Nie rozpuszcza się w etanolu, jest za to dobrze rozpuszczalny w wodzie. Roztwór pod wpływem światła słonecznego powoli przebarwia się na niebiesko w wyniku powstawania błękitu pruskiego. Logarytm stałej trwałości kompleksu [Fe(CN)
6] (logβ6) wynosi 24.

Sól uwodniona traci wodę w temperaturze 60–80 °C. Podobnie jak inne żelazocyjanki metali alkalicznych, K
4[Fe(CN)
6] jest trwały termicznie aż do temperatury czerwonego żaru, w której ulega rozkładowi do wielu produktów, nie osiągając temperatury topnienia.

Pod wpływem rozcieńczonych kwasów rozkłada się z wydzieleniem cyjanowodoru:

K
4[Fe(CN)
6] + 3H
2SO
4 → 2K
2SO
4 + FeSO
4 + 6HCN
K
4[Fe(CN)
6] + 6HCl → 4KCl + FeCl
2 + 6HCN

Stężony kwas siarkowy powoduje rozkład związku z wydzieleniem tlenku węgla. Kwas azotowy 25% przekształca jony żelazocyjankowe w nitroprusydkowe, co jest podstawowym sposobem otrzymywania nitroprusydku sodu:

K
4[Fe(CN)
6] + 6HNO
3 → H
2[Fe(CN)
5NO] + 4KNO
3 + NH
4NO
3 + CO
2
H
2[Fe(CN)
5NO] + Na
2CO
3 → Na
2[Fe(CN)
5NO] + CO
2 + H
2O

W reakcji z metalami ciężkimi tworzy nierozpuszczalne lub prawie nierozpuszczalne osady.

Zastosowanie

Podstawowym zastosowaniem żelazocyjanku potasu jest produkcja niebieskich pigmentów, takich jak błękit pruski. Duże ilości tego związku są wykorzystywane jako substancja przeciwdziałająca zbrylaniu soli kuchennej. Przykładowo, w Unii Europejskiej (kod E536) jego maksymalna dozwolona zawartość w soli wynosi 20 mg/kg, a w Kanadzie 13 mg/kg. Jego zdolność do strącania metali ciężkich wykorzystywana jest przy produkcji kwasu cytrynowego, uszlachetniania wina, galwanostegii cyny oraz w chemii analitycznej. Jest stosowany też w fotografice kolorowej i w procesie oddzielania molibdenu od miedzi.

W stomatologii używany jako strącalnik dla 30 lub 50% chlorku cynku używanego do impregnacji zębów mlecznych.

Zagrożenia

Żelazocyjanek potasu nie jest toksyczny. Dawka śmiertelna dla zwierząt wynosi ponad 3 g/kg masy ciała, np. 3,6 g/kg dla szczura (doustnie), tj. w przybliżeniu tyle samo, co dla soli kuchennej (LD50 = 3,5 g/kg). Zatrucie żelazocyjankiem potasu przez jego spożycie jest trudne – w organizmie kompleksowy jon [Fe(CN)
6]4−
 jest trwały, a wydzielanie jonów cyjankowych CN−
 jest znikome, sam związek jest szybko wydalany z organizmu. Do roku 2010 w literaturze opisany został jeden przypadek śmiertelnego zatrucia – 56-letniego emerytowanego farmaceuty, który wypił dwie szklanki roztworu tego związku. Toksyczne są jednak opary cyjanowodoru, które wydzielają się w czasie reakcji żelazocyjanku potasu z kwasami.

Uwagi

  1. ↑ W USA w tym celu stosowany jest zazwyczaj żelazocyjanek sodu – obie sole są praktycznie równoważne w większości zastosowań przemysłowych.

Przypisy

  1. 1 2 CRC Handbook of Chemistry and Physics, David R. Lide (red.), wyd. 83, Boca Raton: CRC Press, 2002, s. 4-51, ISBN 978-0-8493-1556-5 (ang.).
  2. ↑ Potassium hexacyanoferrate(II), [w:] GESTIS-Stoffdatenbank, Institut für Arbeitsschutz der Deutschen Gesetzlichen Unfallversicherung, ZVG: 4200 [dostęp 2018-01-27] (niem. • ang.).
  3. 1 2 Heksacyjanożelazian(II) potasu, trihydrat, karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich, Merck, numer katalogowy: P3289 [dostęp 2018-11-03]. (przeczytaj, jeśli nie wyświetla się prawidłowa wersja karty charakterystyki)
  4. ↑ Potassium ferrocyanide, [w:] ChemIDplus, United States National Library of Medicine [dostęp 2023-09-13] (ang.).
  5. ↑ Wilhelm Segerblom, Tables of properties of over fifteen hundred common inorganic substances, Exeter, 1909, s. 6.
  6. 1 2 3 Philip John Durrant, Bryl Durrant, Zarys współczesnej chemii nieorganicznej, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1965, s. 1174.
  7. ↑ Handbook of Preparative Inorganic Chemistry, Georg Brauer (red.), New York–London: Academic Press, 1963, s. 659.
  8. ↑ Janusz Supniewski, Preparatyka nieorganiczna, Panstwowe Wydawnictwo Naukowe, 1958, s. 455, OCLC 867397810.
  9. 1 2 3 4 5 Ernst Gail i inni, Cyano Compounds, Inorganic, [w:] Ullmann’s Encyclopedia of Industrial Chemistry, Weinheim: Wiley‐VCH, 2011, s. 692–693, DOI: 10.1002/14356007.a08_159.pub3 (ang.).
  10. ↑ Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 września 2008 r. w sprawie dozwolonych substancji dodatkowych, „Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej”, Dz.U. z 2008 r. nr 177, poz. 1094.
  11. ↑ List of Permitted Anticaking Agents [online], Government of Canada, 30 października 2012 [dostęp 2018-11-03] (ang. • fr.).
  12. ↑ Chlorek sodu, karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich, Merck, numer katalogowy: 310166 [dostęp 2018-11-03]. (przeczytaj, jeśli nie wyświetla się prawidłowa wersja karty charakterystyki)
  13. ↑ George D. Leikauf, Daniel R. Prows, Inorganic Compounds of Carbon, Nitrogen, and Oxygen, [w:] Patty’s Toxicology, wyd. 6, t. 1, Toxicological Issues Related to Metals and Metal Compounds, Neurotoxicology and Radiation, Compounds of Inorganic Nitrogen, Carbon, Oxygen, and Halogens, Hoboken: John Wiley & Sons, 2012, s. 990, ISBN 978-0-470-41081-3.
  14. ↑ Christine Payen i inni, Lethal acute poisoning with potassium ferrocyanide, „American Journal of Emergency Medicine”, 28 (5), 2010, 642.e3–642.e5, DOI: 10.1016/j.ajem.2009.09.007, PMID: 20579572 (ang.).
  15. ↑ F. Musshoff, K.M. Kirschbaum, B. Madea, An uncommon case of a suicide with inhalation of hydrogen cyanide, „Forensic Science International”, 204 (1–3), 2011, s. e4–e7, DOI: 10.1016/j.forsciint.2010.05.012, PMID: 20541881 (ang.).

Przeczytaj ostrzeżenie dotyczące informacji medycznych i pokrewnych zamieszczonych w Wikipedii.

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.