Morfologia (świerząbek bulwiasty) | |||
| Systematyka | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Podkrólestwo | |||
| Nadgromada | |||
| Gromada | |||
| Podgromada | |||
| Nadklasa | |||
| Klasa | |||
| Nadrząd | |||
| Rząd | |||
| Rodzina | |||
| Rodzaj |
świerząbek | ||
| Nazwa systematyczna | |||
| Chaerophyllum L. Sp. Pl. 258, 1753 | |||
| Typ nomenklatoryczny | |||
| Synonimy | |||
| |||
Świerząbek (Chaerophyllum L.) – rodzaj roślin należący do rodziny selerowatych. Obejmuje co najmniej 46–65 gatunków. Występują one w Europie (12 gatunków), w północnej Afryce i w Azji (w Chinach na wschodzie tego kontynentu rosną dwa gatunki). W Polsce jako rodzime rosną cztery gatunki: świerząbek bulwiasty Ch. bulbosum, świerząbek gajowy Ch. temulum, świerząbek korzenny Ch. aromaticum i świerząbek orzęsiony Ch. hirsutum. Poza tym jako antropofit zadomowiony notowany jest świerząbek złotawy Ch. aureum.
Rośliny te rosną zwykle w widnych lasach i na siedliskach antropogenicznych, np. na przydrożach. Świerząbek bulwiasty Ch. bulbosum ma jadalny korzeń palowy i bywa uprawiany jako warzywo. Świerząbek orzęsiony Ch. hirsutum bywa uprawiany jako roślina ozdobna, zwłaszcza odmiana o kwiatach różowych – 'Roseum'.
Morfologia
- Pokrój
- Rośliny jednoroczne, dwuletnie i byliny osiągające ponad 1 m wysokości. Łodygi prosto wzniesione, rozgałęziające się, często zgrubiałe pod węzłami i owłosione szorstkimi, skierowanymi w dół włoskami barwy białej lub szarej.
- Liście
- 2- i 3-krotnie pierzaste. Ogonkowe, pochwiastą nasadą obejmujące łodygę.
- Kwiaty
- Zebrane w baldachy złożone. Pokryw brak lub są one nieliczne, podczas gdy pokrywki składają się z wielu listków. Kielich drobny, ze słabo widocznymi ząbkami działek lub brak ich zupełnie. Płatki korony białe, żółtawe lub różowe, odwrotnie jajowate, wycięte na końcach, w kwiatach brzeżnych płatki często nieco większe od tych znajdujących się wewnątrz baldachów. Pręciki w liczbie 5. Zalążnia dolna, dwukomorowa, w każdej z komór z pojedynczym zalążkiem. Słupki dwa o szyjkach równej długości lub dłuższych jak stożkowaty krążek miodnikowy.
- Owoce
- Rozłupnia rozpadająca się na dwie rozłupki, wydłużone, walcowate lub wąsko elipsoidalne, spłaszczone z boku, bez dzióbka na końcu, na powierzchni nagie, z 5 żebrami mniej lub bardziej widocznymi.
Systematyka
- Pozycja systematyczna
W obrębie rodziny selerowatych (baldaszkowatych) Apiaceae rodzaj klasyfikowany jest do podrodziny Apioideae, plemienia Scandiceae i podplemienia Scandicinae.
- Wykaz gatunków
- Chaerophyllum aksekiense A.Duran & H.Duman
- Chaerophyllum angelicifolium M.Bieb.
- Chaerophyllum aromaticum L. – świerząbek korzenny
- Chaerophyllum astrantiae Boiss. & Balansa ex Boiss.
- Chaerophyllum atlanticum Coss. ex Batt.
- Chaerophyllum aurantiacum Post
- Chaerophyllum aureum L. – świerząbek złotawy
- Chaerophyllum azoricum Trel.
- Chaerophyllum bobrovii Schischk.
- Chaerophyllum borodinii Albov
- Chaerophyllum bulbosum L. – świerząbek bulwiasty
- Chaerophyllum byzantinum Boiss.
- Chaerophyllum capnoides (Decne.) Benth. ex C.B.Clarke
- Chaerophyllum coloratum L.
- Chaerophyllum confusum Woronow
- Chaerophyllum creticum Boiss. & Heldr.
- Chaerophyllum crinitum Boiss.
- Chaerophyllum dasycarpum (Hook. ex S.Watson) Nutt.
- Chaerophyllum elegans Gaudin
- Chaerophyllum euboeum Halácsy
- Chaerophyllum hakkiaricum Hedge & Lamond
- Chaerophyllum heldreichii Orph.
- Chaerophyllum hirsutum L. – świerząbek orzęsiony, ś. kosmaty
- Chaerophyllum humile M.Bieb.
- Chaerophyllum karsianum Kit Tan & Ocakv.
- Chaerophyllum khorossanicum Czerniak. ex Schischk.
- Chaerophyllum kiapazi Woronow ex Schischk.
- Chaerophyllum laseroides Hedge & Lamond
- Chaerophyllum leucolaenum Boiss.
- Chaerophyllum libanoticum Boiss. & Kotschy
- Chaerophyllum macropodum Boiss.
- Chaerophyllum macrospermum (Willd. ex Spreng.) Fisch. & C.A.Mey. ex Hohen.
- Chaerophyllum meyeri Boiss. & Buhse
- Chaerophyllum nivale Hedge & Lamond
- Chaerophyllum oligocarpum Post ex Boiss.
- Chaerophyllum posofianum Erik & Demirkus
- Chaerophyllum procumbens (L.) Crantz
- Chaerophyllum reflexum Aitch.
- Chaerophyllum roseum M.Bieb.
- Chaerophyllum rubellum Albov
- Chaerophyllum syriacum Heldr. & Ehrenb. ex Boiss.
- Chaerophyllum tainturieri Hook. & Arn.
- Chaerophyllum temulum L. – świerząbek gajowy
- Chaerophyllum tenuifolium Poir.
- Chaerophyllum villarsii W.D.J.Koch
- Chaerophyllum villosum Wall. ex DC.
Przypisy
- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-05-01] (ang.).
- ↑ Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-01-23].
- 1 2 Genus: Chaerophyllum L.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2019-05-21].
- 1 2 Chaerophyllum. [w:] The Plant List. Version 1.1 [on-line]. [dostęp 2019-05-20].
- 1 2 3 David J. Mabberley, Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 184, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 307. ISBN 0-333-74890-5.
- 1 2 3 4 5 She Menglan, Mark F. Watson: Chaerophyllum Linnaeus. [w:] Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2019-05-20].
- ↑ Zbigniew Mirek i inni, Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 57, ISBN 978-83-62975-45-7.
- 1 2 3 4 5 6 7 Władysław Szafer, Bogumił Pawłowski (red.): Flora polska. Rośliny naczyniowe Polski i ziem ościennych. T. IX. Kraków: PAN, PWN, 1960, s. 24.
Identyfikatory zewnętrzne:
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.