Łysiczka lancetowata
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

grzyby

Gromada

podstawczaki

Klasa

pieczarniaki

Rząd

pieczarkowce

Rodzina

podziemniczkowate

Rodzaj

łysiczka

Gatunek

łysiczka lancetowata

Nazwa systematyczna
Psilocybe semilanceata (Fr.) P. Kumm.
Führ. Pilzk. (Zwickau): 71 (1871)

Łysiczka lancetowata (Psilocybe semilanceata (Fr.) P. Kumm.) – gatunek grzybów należący do rodziny podziemniczkowatych (Hymenogastraceae).

Systematyka i nazewnictwo

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Hymenogastraceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi.

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1879 r. Elias Fries nadając mu nazwę Agaricus semilanceatus. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w 1871 r. Paul Kummer.

Niektóre synonimy naukowe:

  • Agaricus semilanceatus Fr. 1818
  • Geophila semilanceata (Fr.) Quél., 1886
  • Panaeolus semilanceatus (Fr.) J.E. Lange 1939
  • Panaeolus semilanceatus (Fr.) J.E. Lange 1936

Nazwę polską podał Władysław Wojewoda w 1987 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też jako kołpaczek lancetowaty, cierniówka (bedłka) lancetowata.

Morfologia

Kapelusz

Średnica 1–2 cm, higrofaniczny, wilgotny, koloru od oliwkowego do jasnobrązowego, także z ciemnymi oliwkowymi lub sinozielonymi plamami (zwłaszcza na obwodzie), wysuszony przybiera kolor od jasnosłomkowego do ochrowego. Powierzchnia gładka, wilgotna, śliska, nieco lepka. Kształt początkowo tępo stożkowaty i zwykle z ostrą brodawką w centrum, z wiekiem stożkowaty do dzwonkowatego, jednak nigdy nie rozpostarty.

Blaszki

Szerokie, do trzonu wąsko przyrośnięte. U młodych owocników jasnobrązowe, u starszych ciemniejsze – tabaczkowobrązowe. Ostrza są jaśniejsze. Liczba blaszek wynosi 15-27.

Trzon

Cienki, o wysokości 3–15 cm wysokości i średnicy 1–3 mm. Jest elastyczny, walcowaty i pusty w środku, czasami tylko rozszerzony u podstawy, przeważnie powyginany. Powierzchnia jasnoochrowa, gładka lub wzdłużnie włókienkowata.

Miąższ

W stanie suchym beżowy, w stanie wilgotnym szarobrązowy, bez smaku i bez zapachu.

Cechy mikroskopowe;

Wysyp zarodników ciemnobrązowy. Zarodniki podłużne, owalne, o rozmiarach 10,5–15 × 6,5–8,5 μm. Podstawki 4-zarodnikowe o rozmiarze 20–31 × 5–9 μm, Posiadają sprzążki w podstawie. Na ostrzach blaszek występują cheilocystydy o rozmiarach 15–30 × 4–7 μm. Mają kształt kolby z cienką szyjką o średnicy 1–3,5 μm. Pleurocystyd brak. Skórka ma grubość do 90 μm, budują ją galaretowate i ułożone równolegle cylindryczne i hialinowe strzępki o grubości 1–3,5 μm. Na wszystkich strzępkach występują sprzążki. Bezpośrednio pod skórką znajduje się warstwa strzępek o grubości 4–12 μm o żółto-brązowo inkrustowanych ścianach.

Gatunki podobne

Jest wiele podobnych gatunków łysiczek, kołpaczków i innych grzybów. Charakterystyczne dla łysiczki lancetowatej są: ciemne blaszki, spiczasty garb na szczycie kapelusza oraz elastyczny, długi i mocny trzon.

Występowanie i siedlisko

Opisano występowanie tego gatunku w Ameryce Północnej, Europie, Australii, Nowej Zelandii oraz w Chile w Ameryce Południowej. W Europie występuje w Austrii, Belgii, Bułgarii, na Wyspach Normandzkich, Czechach, Danii, Estonii, na Wyspach Owczych, Finlandii, Francji, Niemczech, na Węgrzech, Irlandii, Włoszech, Litwie, Holandii, Norwegii, Polsce, Rosji, Słowacji, Hiszpanii, Szwecji, Szwajcarii i Anglii. W Polsce jest niezbyt częsty – głównie na górskich halach oraz na pogórzu.

Siedlisko: tereny otwarte, pastwiska, łąki, pola, trawniki, pobocza dróg, sady, czasami na obrzeżach zarośli, łąk i lasów. Owocniki wyrastają od sierpnia do października, pojedynczo lub w grupach po kilka, w trawie i mchach, w miejscach podmokłych. Rosną szczególnie obficie w miejscach wypasu krów i owiec.

Znaczenie

Gatunek należy do tzw. grzybów psylocybinowych. Zawiera psylocybinę wymienioną w akcie wykonawczym do polskiej Ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, jako substancja psychotropowa z grupy I-P, której posiadanie, wbrew przepisom ustawy, podlega karze. Po jego spożyciu występują zaburzenia postrzegania i percepcji, powoduje też spadek ciśnienia tętniczego. Ze względu na wygląd i właściwości psychoaktywne łysiczka lancetowata nazywana jest również „czapką wolności” albo „magicznym grzybem”.

Zobacz też

Przypisy

  1. 1 2 3 4 Index Fungorum. [dostęp 2016-01-18]. (ang.).
  2. ↑ Species Fungorum. [dostęp 2013-11-12]. (ang.).
  3. 1 2 Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  4. 1 2 3 4 Ewald Gerhardt: Grzyby. Wielki ilustrowany przewodnik. Stefan Łukomski (tłum.). Warszawa: Bauer-Weltbild Media Sp. z o.o., Sp. k., 2006, s. 394, seria: Klub dla Ciebie. ISBN 83-7404-513-2.
  5. 1 2 3 4 Marek Snowarski: Grzyby. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2010. ISBN 978-83-7073-776-4.
  6. 1 2 Bas C, Kuyper Th W, Noordeloos ME, Vellinga EC, van Os J. (1995). Flora Agaricina Neerlandica 3. Boca Raton, Florida: CRC Press. p. 45. ISBN 90-5410-616-6.
  7. ↑ Growing Wild Mushrooms. [dostęp 2016-01-18].
  8. ↑ Discover Life Maps. [dostęp 2016-01-10].
  9. ↑ Guzmán G, Allen JW, Gartz J. (1998). „A worldwide geographical distribution of the neurotropic fungi, an analysis and discussion”. Annali del Museo civico di Rovereto 14: 198–280.
  10. ↑ Guzmán G, Allen JW, Gartz J. (1998). „A worldwide geographical distribution of the neurotropic fungi, an analysis and discussion” (PDF). Annali del Museo civico di Rovereto 14: 198–280.
  11. ↑ David Nutt, Narkotyki bez paniki: co trzeba wiedzieć o legalnych i nielegalnych substancjach, Maciej Lorenc (tłum.), wyd. 1, Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej, 2021, s. 410, ISBN 978-83-66586-93-2.
  12. ↑ Dz.U. z 2022 r. poz. 1665.
  13. ↑ Dz.U. z 2020 r. poz. 2050.
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.