բան

From Old Armenian բան (ban); see it for more. The main meaning of բան (ban) in Old Armenian was "word, speech, saying". The sense "thing", which is the only one surviving in modern Armenian, developed from the notion of speech → the subject of speech → the subject itself. Typologically compare Hebrew דבר (davar, “word, speech; thing”).

• (Eastern Armenian, standard) IPA^(key): [bɑn]
• (Western Armenian, standard) IPA^(key): [pʰɑn]

• Audio (Eastern Armenian)

  (file)

բան • (ban)

1. thing

   մի բան անել ― mi ban anel ― to do something

   մի բան ուտել ― mi ban utel ― to eat something

   մի բան արա՛ ― mi ban ará ― do something!

   ամեն բան ― amen ban ― everything

   ոչ մի բան ― očʻ mi ban ― nothing

   բա՞ն ասիր ― ba^?n asir ― did you say something?

   ինձ էս բանը դուր չի գալիս ― inj ēs banə dur čʻi galis ― I don't like this thing

2. work, business
3. (slang) penis

• (thing): իր (ir), առարկա (aṙarka)

From Proto-Indo-European *bʰeh₂ni-, from *bʰeh₂- (“to speak”).[1][2][3]

բան • (ban)

1. speech, word, term, saying, dictate, expression, oration, discourse

   բան առ բան ― ban aṙ ban ― word for word

   միով բանիւ ― miov baniw ― in a word

   զբանիւք առնել ― zbaniwkʻ aṙnel ― to converse, to speak

   զբանիւք անկանել ― zbaniwkʻ ankanel ― to converse with, to hold a conversation

   ի բանս արկանել, ի բանի առնել ― i bans arkanel, i bani aṙnel ― to persuade, to convince, to gain

   ի բանս հրապուրանաց արկանել, ի բանս ելու առնել ― i bans hrapuranacʻ arkanel, i bans elu aṙnel ― to charm or to allure with one's words

   բան ել, կալաւ ― ban el, kalaw ― it is said

   զոյգ ընդ բանիցս ― zoyg ənd banicʻs ― at these words

   ասել բան չարութեան զումեքէ ― asel ban čʻarutʻean zumekʻē ― to speak ill of some one

   բանս բարեաց խօսել վասն ― bans bareacʻ xōsel vasn ― to speak well of some one

   բան տալ ― ban tal ― to promise, to give one's word

   բան ի գործ առնել ― ban i gorc aṙnel ― to begin to speak

   բան ինչ է ինձ առ քեզ ― ban inčʻ ē inj aṙ kʻez ― I have a word to say to you

   ըստ բանի ամենեցուն ― əst bani amenecʻun ― according to everybody

   վասն քո բանիդ ― vasn kʻo banid ― upon your word

   ըստ բանի քո ― əst bani kʻo ― according to what you have said

   մինչդեռ բանքն ի բերան նորա կային ― minčʻdeṙ bankʻn i beran nora kayin ― hardly had he spoken

   ընդ բանիւ առնել ― ənd baniw aṙnel ― to excommunicate

   • 5th century, Bible, Book of Proverbs 1.2:

     Ճանաչել զիմաստութիւն եւ զխրատ, իմանալ զբանս հանճարոյ։

     Čanačʻel zimastutʻiwn ew zxrat, imanal zbans hančaroy.

     To know wisdom and instruction; to perceive the words of understanding.

2. commandment, order, injunction
3. language, dialect, idiom
4. opinion; reason, intellect, understanding, intelligence; counsel

   բանս ընդ իրեարս դնել, բան ունել ընդ ումեք, բան կապել առ ոք ― bans ənd irears dnel, ban unel ənd umekʻ, ban kapel aṙ okʻ ― to understand, to be understood, to come to an understanding

   ըստ իմումս բանի, որպէս իմ բանս է ― əst imums bani, orpēs im bans ē ― according to me

   ոչ եւս ընդ բանս ինչ ածեալ ― očʻ ews ənd bans inčʻ aceal ― without any hesitation

5. relation, ratio, correspondence
6. (philosophy, Christianity) Word, Logos

   Ի սկզբանէ էր Բանն, եւ Բանն էր առ Աստուած, եւ Աստուած էր Բանն։ ― I skzbanē ēr Bann, ew Bann ēr aṙ Astuac, ew Astuac ēr Bann. ― In the beginning was the Word, and the Word was with God, and the Word was God.

   • 6th century, Philo of Alexandria, I linelutʻeann xndrocʻ ew lucmancʻ [Quaestiones et Solutiones in Genesim] 2.62:[4][5]

     Ամենաբարւոք եւ առանց ստութեան այս հրաման պատասխանոյ յա՟յ ելեալ է․ քանզի մահկանացու ոչինչ կերպարանիլ ի նմանութիւն առ վերնագոյնն եւ առ հայրն ամենեցուն կարէր, այլ առ երկրորդն ա՟ծ՝ որ է նորա բան։ Քանզի պարտ է բանականին մարդկան ոգւոյ՝ տիպ ա՟ծային բանին ձեւանալ․ վասն զի առաջին բանին՝ ա՟ծ վեհագոյն է, ամենաբանական բնութիւնն․ իսկ այն որ ի վեր քան զբանն է, ի լաւագունին եւ յառանձինն իմն անցեալ կայ ի տեսակի, զի՞նչ պարտ էր եղելոյ նման նորա բերել։ Բայց սակայն կամի եւ զայն ազդել, զի իրաւագոյն ա՟ծ վրէժ խնդրէ, զաստեացն եւ զճահաւորաց, վասն կրելոյ իմն այսմ առ նորա բանն զընտանութիւն․ որոյ է եւ մարդկային միտքն նմանութիւն եւ կերպարան։

     Amenabarwokʻ ew aṙancʻ stutʻean ays hraman patasxanoy ya.y eleal ē; kʻanzi mahkanacʻu očʻinčʻ kerparanil i nmanutʻiwn aṙ vernagoynn ew aṙ hayrn amenecʻun karēr, ayl aṙ erkrordn a.c, or ē nora ban. Kʻanzi part ē banakanin mardkan ogwoy, tip a.cayin banin jewanal; vasn zi aṙaǰin banin, a.c vehagoyn ē, amenabanakan bnutʻiwnn; isk ayn or i ver kʻan zbann ē, i lawagunin ew yaṙanjinn imn ancʻeal kay i tesaki, zi^?nčʻ part ēr ełeloy nman nora berel. Baycʻ sakayn kami ew zayn azdel, zi irawagoyn a.c vrēž xndrē, zasteacʻn ew zčahaworacʻ, vasn kreloy imn aysm aṙ nora bann zəntanutʻiwn; oroy ē ew mardkayin mitkʻn nmanutʻiwn ew kerparan.

     • Translation by Ralph Marcus

       Most excellently and veraciously this oracle was given by God. For nothing mortal can be made in the likeness of the most high One and Father of the universe but (only) in that of the second God, who is His Logos. For it was right that the rational (part) of the human soul should be formed as an impression by the divine Logos, since the pre-Logos God is superior to every rational nature. But He who is above the Logos (and) exists in the best and in a special form—what thing that comes into being can rightfully bear His likeness? Moreover, Scripture wishes also to show that God most justly avenges the virtuous and decent men because they have a certain kinship with His Logos, of which the human mind is a likeness and image.

7. thing

   զինչ է բանս այս ― zinčʻ ē bans ays ― what is this?

   բան վճարել ― ban včarel ― to do some thing

   գիտես ընդ ում է բանդ ― gites ənd um ē band ― you know well with whom you have to do

   բանք ինչ ոչ էին/ոչ գոյին նոցա ընդ ումեք ի մարդկանէ ― bankʻ inčʻ očʻ ēin/očʻ goyin nocʻa ənd umekʻ i mardkanē ― they have neither society nor commerce with other men

   բանք ինչ եմ իմ ընդ ումեք ― bankʻ inčʻ em im ənd umekʻ ― I have a suspicion of someone; I have intrigues or connections with someone

   առանց բանի պոռնկութեան ― aṙancʻ bani poṙnkutʻean ― except for cause of adultery

   ի բան տանել, արկանել ― i ban tanel, arkanel ― to employ, to serve oneself

As a suffix -բան (-ban) was used in calques from Ancient Greek to translate λόγος (lógos) in words like θεο-λόγος (theo-lógos) or θεο-λογία (theo-logía), which were rendered as աստուածաբան (astuacaban) and աստուածաբանութիւն (astuacabanutʻiwn), respectively.

• Armenian: բան (ban)
• → Old Georgian: ბანი (bani)

• Ačaṙean, Hračʻeay (1971) “բան”, in Hayerēn armatakan baṙaran [Armenian Etymological Dictionary] (in Armenian), 2nd edition, a reprint of the original 1926–1935 seven-volume edition, volume I, Yerevan: University Press, page 403b
• Awetikʻean, G., Siwrmēlean, X., Awgerean, M. (1836–1837) “բան”, in Nor baṙgirkʻ haykazean lezui [New Dictionary of the Armenian Language] (in Old Armenian), Venice: S. Lazarus Armenian Academy
• Petrosean, Matatʻeay (1879) “բան”, in Nor Baṙagirkʻ Hay-Angliarēn [New Dictionary Armenian–English], Venice: S. Lazarus Armenian Academy