աչք
Armenian
աչք
Alternative forms
- աչ (ačʻ)
- աշկ (ašk) (dialectal)
Etymology
From Old Armenian աչք (ačʻkʻ).
Pronunciation
- (Eastern Armenian, standard) IPA(key): [ɑt͡ʃʰkʰ]
- (Western Armenian, standard) IPA(key): [ɑt͡ʃʰkʰ]
Audio (Eastern Armenian) (file)
Declension
i-type, inanimate (Eastern Armenian)
| singular | plural | |||
|---|---|---|---|---|
| nominative | աչք (ačʻkʻ) | աչքեր (ačʻkʻer) | ||
| dative | աչքի (ačʻkʻi) | աչքերի (ačʻkʻeri) | ||
| ablative | աչքից (ačʻkʻicʻ) | աչքերից (ačʻkʻericʻ) | ||
| instrumental | աչքով (ačʻkʻov) | աչքերով (ačʻkʻerov) | ||
| locative | աչքում (ačʻkʻum) | աչքերում (ačʻkʻerum) | ||
| definite forms | ||||
| nominative | աչքը/աչքն (ačʻkʻə/ačʻkʻn) | աչքերը/աչքերն (ačʻkʻerə/ačʻkʻern) | ||
| dative | աչքին (ačʻkʻin) | աչքերին (ačʻkʻerin) | ||
| 1st person possessive forms (my) | ||||
| nominative | աչքս (ačʻkʻs) | աչքերս (ačʻkʻers) | ||
| dative | աչքիս (ačʻkʻis) | աչքերիս (ačʻkʻeris) | ||
| ablative | աչքիցս (ačʻkʻicʻs) | աչքերիցս (ačʻkʻericʻs) | ||
| instrumental | աչքովս (ačʻkʻovs) | աչքերովս (ačʻkʻerovs) | ||
| locative | աչքումս (ačʻkʻums) | աչքերումս (ačʻkʻerums) | ||
| 2nd person possessive forms (your) | ||||
| nominative | աչքդ (ačʻkʻd) | աչքերդ (ačʻkʻerd) | ||
| dative | աչքիդ (ačʻkʻid) | աչքերիդ (ačʻkʻerid) | ||
| ablative | աչքիցդ (ačʻkʻicʻd) | աչքերիցդ (ačʻkʻericʻd) | ||
| instrumental | աչքովդ (ačʻkʻovd) | աչքերովդ (ačʻkʻerovd) | ||
| locative | աչքումդ (ačʻkʻumd) | աչքերումդ (ačʻkʻerumd) | ||
Synonyms
- (archaic) ակն (akn)
Old Armenian
Etymology
From Proto-Indo-European *h₃(o)kʷih₁ (“both eyes”), dual of *h₃ókʷs (“eye”), + -ք (-kʻ).[1][2][3][4]
Noun
աչք • (ačʻkʻ) pl
- eyes; sight; look
- աչս արձակել՝ արկանել ― ačʻs arjakel, arkanel ― to cast eyes upon, to desire
- ըստ աչս դատել ― əst ačʻs datel ― to judge by first sight
- յաչս դնել ― yačʻs dnel ― to despise
- առ աչս հայել ― aṙ ačʻs hayel ― to pay respect to persons
- յաչաց հանել ― yačʻacʻ hanel ― to render odious
- յաչաց ելանել ― yačʻacʻ elanel ― to be in disgrace, to lose the good graces of any one
- առ աչօք ― aṙ ačʻōkʻ ― fantastical, fanciful, chimerical; visibly
- առ աչօք ինչ տեսիլ, երեւոյթ ― aṙ ačʻōkʻ inčʻ tesil, erewoytʻ ― spectre, phantom, ghost; vision, illusion
- կալ աչաց ― kal ačʻacʻ ― to become blind
- թերաբաց աչք ― tʻerabacʻ ačʻkʻ ― half-closed eyes
- յաչս դնել ― yačʻs dnel ― to be bold, to brave, to defy
- աչք յարտասուս ― ačʻkʻ yartasus ― tears in the eyes, weeping
- զաչս ի վայր արկանել ― začʻs i vayr arkanel ― to lower the eyes
- ցաւ աչաց ― cʻaw ačʻacʻ ― complaint, pain in the eyes
Usage notes
The word was used as the plural form of ակն (akn, “eye”) and referred to both eyes. Not so in modern Armenian.
Declension
i-a-type
| plural only (plurale tantum) | |
|---|---|
| nominative | աչք (ačʻkʻ) |
| genitive | աչաց (ačʻacʻ) |
| dative | աչաց (ačʻacʻ) |
| accusative | աչս (ačʻs) |
| ablative | աչաց (ačʻacʻ) |
| instrumental | աչաւք = աչօք (ačʻawkʻ = ačʻōkʻ) |
| locative | աչս (ačʻs) |
| the genitive can be աչից (ačʻicʻ) post-classically a dialectal plural աչեր (ačʻer) is also attested | |
Derived terms
- անաչառու (anačʻaṙu)
- անաչառութիւն (anačʻaṙutʻiwn)
- անաչեայ (anačʻeay)
- անաչք (anačʻkʻ)
- աշեմ (ašem)
- աչաբաց (ačʻabacʻ)
- աչագար (ačʻagar)
- աչագեղ (ačʻageł)
- աչալուրջ (ačʻalurǰ)
- աչալրջութիւն (ačʻalrǰutʻiwn)
- աչախիլ (ačʻaxil)
- աչակաքաւ (ačʻakakʻaw)
- աչակորեմ (ačʻakorem)
- աչաղամտութիւն (ačʻałamtutʻiwn)
- աչաղանք (ačʻałankʻ)
- աչամէջք (ačʻamēǰkʻ)
- աչանամ (ačʻanam)
- աչապատեալ (ačʻapateal)
- աչառանք (ačʻaṙankʻ)
- աչառեմ (ačʻaṙem)
- աչառիմ (ačʻaṙim)
- աչառնում (ačʻaṙnum)
- աչառոտ (ačʻaṙot)
- աչառու (ačʻaṙu)
- աչառութիւն (ačʻaṙutʻiwn)
- աչառումն (ačʻaṙumn)
- աչարձակ (ačʻarjak)
- աչարձակութիւն (ačʻarjakutʻiwn)
- աչացաւ (ačʻacʻaw)
- աչացաւու (ačʻacʻawu)
- աչացաւութիւն (ačʻacʻawutʻiwn)
- աչացու (ačʻacʻu)
- աչափոր (ačʻapʻor)
- աչեայ (ačʻeay)
- աչեղ (ačʻeł)
- աչեղէն (ačʻełēn)
- աչեր (ačʻer)
- աչիկ (ačʻik)
- աչիկայ (ačʻikay)
- աչոց (ačʻocʻ)
- աչքաւոր (ačʻkʻawor)
- առաչս (aṙačʻs)
- առաչսերեւութիւն (aṙačʻserewutʻiwn)
- առաչօքութիւն (aṙačʻōkʻutʻiwn)
- արթնաչեայ (artʻnačʻeay)
- բազմաչեայ (bazmačʻeay)
- բազմաչեան (bazmačʻean)
- բազմաչին (bazmačʻin)
- բացաչայայտ (bacʻačʻayayt)
- բիւրաչեայ (biwračʻeay)
- եօթնաչեայ (eōtʻnačʻeay)
- եօթնաչի (eōtʻnačʻi)
- զաչաղեմ (začʻałem)
- զաչացու (začʻacʻu)
- Հրաչեայ (Hračʻeay)
- յաշու ունեմ (yašu unem)
- յաչաղ (yačʻał)
- յաչաղամտութիւն (yačʻałamtutʻiwn)
- յաչաղանք (yačʻałankʻ)
- յաչաղեմ (yačʻałem)
- յաչաղիմ (yačʻałim)
- յաչաղկոտ (yačʻałkot)
- յաչաղութիւն (yačʻałutʻiwn)
- յաչաղումն (yačʻałumn)
- յոգնաչեայ (yognačʻeay)
- յոգնաչեան (yognačʻean)
- պաղաչ (pałačʻ)
- վեցաչիք (vecʻačʻikʻ)
References
- Ačaṙyan, Hračʻya (1940) Hayocʻ lezvi patmutʻyun [History of the Armenian Language] (in Armenian), volume I, Yerevan: University Press, pages 38–39
- Ačaṙean, Hračʻeay (1971–1979) “աչք”, in Hayerēn armatakan baṙaran [Armenian Etymological Dictionary] (in Armenian), 2nd edition, a reprint of the original 1926–1935 seven-volume edition, Yerevan: University Press
- Fortson, Benjamin W. (2010) Indo-European Language and Culture: An Introduction, second edition, Oxford: Blackwell, page 385
- Martirosyan, Hrach (2010) “ač‘-k‘”, in Etymological Dictionary of the Armenian Inherited Lexicon (Leiden Indo-European Etymological Dictionary Series; 8), Leiden and Boston: Brill, page 98
Further reading
- Awetikʻean, G., Siwrmēlean, X., Awgerean, M. (1836–1837) “աչք”, in Nor baṙgirkʻ haykazean lezui [New Dictionary of the Armenian Language] (in Old Armenian), Venice: S. Lazarus Armenian Academy
- Petrosean, Matatʻeay (1879) “աչք”, in Nor Baṙagirkʻ Hay-Angliarēn [New Dictionary Armenian–English], Venice: S. Lazarus Armenian Academy
This article is issued from Wiktionary. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.