Europejski Złoty But (ang.: European Golden Shoe, wcześniej znany jako European Golden Boot) – coroczna piłkarska nagroda przyznawana dla najlepszego strzelca spośród wszystkich najwyższych europejskich lig zrzeszonych w UEFA. Nagroda ta przyznawana jest od sezonu 1967/68 (pierwotnie przez magazyn L'Équipe) i początkowo nazywała się Soulier d'Or, co po francusku oznacza Złoty but).
W 1991 roku, w wyniku protestu Cypryjskiego Związku Piłki Nożnej, który twierdził, iż w tamtejszej lidze jeden z graczy rzekomo zdobył 40 goli, L'Équipe zdecydowała się zawiesić plebiscyt i do 1996 roku nagroda przyznawana była nieoficjalnie. Jednakże w 1996 roku jeden ze sponsorów nagrody, firma Adidas, wraz z European Sports Media, zdecydowała się kontynuować plebiscyt. Najlepszy strzelec sezonu 1990/91, Darko Panczew, nie otrzymał swojej nagrody do 2006 roku. Wtedy to L'Équipe podało w wątpliwość doniesienia Cypryjczyków. Jakiś czas potem Michel Platini skomentował tę sytuację słowami: Choć z opóźnieniem, nagroda trafia we właściwe ręce. Plebiscyt został wznowiony w 1996 roku ze zmienionymi zasadami. Od tego czasu Złoty But przyznaje się w oparciu o system punktowy, który ułatwia piłkarzom z silniejszych lig wygrywanie z piłkarzami z lig słabszych. Oznacza to również, że gole z mocniejszych lig są „więcej warte” od tych zdobytych w mniej prestiżowych rozgrywkach.
Od 1968 do 1991
W latach 1968–1991 Europejski Złoty But przyznawany był dla najlepszego strzelca spośród wszystkich europejskich lig. W tym okresie dwukrotnie tytuł ten przyznawany był Eusébio, Gerdowi Müllerowi, Dudu Georgescu i Fernando Gomesowi.
Sezony, gdy dwóch zawodników zajęło ex aequo pierwsze miejsce
Od 1992 do 1996
Oficjalnie plebiscyt nie był prowadzony od 1991 roku z powodu procesu cypryjskiego ZPN, którego zdaniem nagrodę powinien otrzymać zawodnik z tamtejszej ligi, który rzekomo zdobył 40 goli (choć król strzelców ligi cypryjskiej tamtego sezonu skończył z wynikiem 19 zdobytych goli). W wyniku tego L'Équipe zdecydowało się zaprzestać przyznawania tej nagrody i Złoty But powrócił oficjalnie dopiero w 1996 roku. Od sezonu 1996/97 European Sports Magazines (ESM), którego członkiem jest także L'Équipe, zdecydowało się wprowadzić system punktowy. Od tej pory liczba goli mnożona była przez współczynnik, który zależał od wyników drużyny z poszczególnych lig w europejskich pucharach w ciągu ostatnich 5 sezonów.
W międzyczasie najwięcej goli w Europie zdobywali:
| Sezon | Kraj | Zawodnik | Klub | Liga | Gole | Przypisy |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1991/92. | Szkocja | Ally McCoist | Rangers | Scottish Premier Division | 34 | |
| 1992/93. | Szkocja | Ally McCoist | Rangers | Scottish Premier Division | 34 | |
| 1993/94 | Walia | David Taylor | Porthmadog | Welsh Premier League | 43 | |
| 1994/95 | Armenia | Arsen Awetisjan | Homenetmen Erywań | Bardzragujn chumb | 39 | |
| 1995/96 | Gruzja | Zwiad Endeladze | Margweti Zestaponi | Umaglesi Liga | 40 |
Od 1997
Od sezonu 1996/97 European Sports Magazines przyznaje Złoty But w oparciu o system współczynników. Oznacza to, że zawodnik z silniejszej ligi, który zdobył mniej goli, ma szansę wyprzedzić zawodnika ze słabszej ligi, który strzelił więcej bramek.
Współczynniki odczytywane są z rankingu współczynników UEFA, który zależy od wyników klubów z każdej ligi w europejskich pucharach w ciągu ostatnich pięciu sezonów. Gole zdobyte przez zawodników pięciu najsilniejszych lig mnożone są przez współczynnik 2, natomiast w ligach z miejsc od szóstego do dwudziestego pierwszego współczynnik wynosi 1,5. Dlatego np. zdobywca goli w Serie A, włoskiej ekstraklasie, może liczyć na wyższe miejsce niż strzelec ze słabszej Welsh Premier League, czyli najwyższej walijskiej klasie rozgrywkowej.
Thierry Henry to pierwszy zawodnik, który zdobył Złotego Buta w dwóch kolejnych sezonach. Mário Jardel, Diego Forlán, Cristiano Ronaldo i Luis Alberto Suárez wygrywali go z dwoma różnymi klubami, przy czym Ronaldo i Suárez triumfowali grając także w różnych ligach (angielskiej i hiszpańskiej). Lionel Messi jest pierwszym zawodnikiem, który zdobył nagrodę trzy razy oraz ustanowił rekord 50 goli w sezonie. Do Messiego należy także rekord sześciu zdobytych Złotych Butów.
Sezony, gdy dwóch zawodników zajęło ex aequo pierwsze miejsce
Zwycięzcy
- Pod uwagę nie brano zwycięzców z lat 1991–1996, gdy plebiscyt był nieoficjalny.
Według piłkarzy
| Miejsce | Piłkarz | Liczba tytułów |
|---|---|---|
| 1. | Lionel Messi | 6 (2009/10, 2011/12, 2012/13, 2016/17, 2017/18, 2018/19) |
| 2. | Cristiano Ronaldo | 4 (2007/08, 2010/11, 2013/14*, 2014/15) |
| 3. | Eusébio | 2 (1967/68, 1972/73) |
| Gerd Müller | 2 (1969/70, 1971/72) | |
| Dudu Georgescu | 2 (1974/75, 1976/77) | |
| Fernando Gomes | 2 (1982/83, 1984/85) | |
| Ally McCoist | 2 (1991/92, 1992/93) | |
| Mário Jardel | 2 (1998/99, 2001/02) | |
| Thierry Henry | 2 (2003/04, 2004/05*) | |
| Diego Forlán | 2 (2004/05*, 2008/09) | |
| Luis Suárez | 2 (2013/14*, 2015/16) | |
| Robert Lewandowski | 2 (2020/21, 2021/22) |
- *Wspólny tytuł.
Według narodowości
| Miejsce | Kraj | Liczba tytułów |
|---|---|---|
| 1. | Portugalia | 8 |
| 2. | Argentyna | 7 |
| 3. | Holandia | 4 |
| Rumunia | 4 | |
| Urugwaj | 4 | |
| 6. | Brazylia | 3 |
| Bułgaria | 3 | |
| Włochy | 3 | |
| 9. | Austria | 2 |
| Francja | 2 | |
| Jugosławia | 2 | |
| Niemcy | 2 | |
| Polska | 2 | |
| Turcja | 2 | |
| 15. | Anglia | 1 |
| Belgia | 1 | |
| Cypr | 1 | |
| Grecja | 1 | |
| Meksyk | 1 | |
| Norwegia | 1 | |
| Szwecja | 1 | |
| Walia | 1 |
Według lig
| Miejsce | Liga | Liczba tytułów |
|---|---|---|
| 1. | Primera División | 15 |
| 2. | Premier League | 7 |
| Primeira Liga | 7 | |
| 4. | Bundesliga niemiecka | 4 |
| Eredivisie | 4 | |
| Liga I | 4 | |
| 7. | A Profesionałna futbołna grupa | 3 |
| Scottish Premier League | 3 | |
| Serie A | 3 | |
| 10. | Bundesliga austriacka | 2 |
| 11. | Bardzragujn chumb | 1 |
| Eerste klasse | 1 | |
| Ligue 1 | 1 | |
| Protathlima A’ Kategorias | 1 | |
| Prva liga Jugoslavije | 1 | |
| Süper Lig | 1 | |
| Umaglesi Liga | 1 | |
| Welsh Premier League | 1 |
Przypisy
- ↑ This candidate European Golden Boot winner 2009/10!. football Lovers. [dostęp 2010-04-22]. (ang.).
- 1 2 Macedonia's Pancev gets his Golden Boot. setimes.com, 15 sierpnia 2006. [dostęp 2010-01-01]. (ang.).
- ↑ Monika Mazurek: Bałkańskie legendy: Darko Pancev. balkan-football.com, 15 kwietnia 2009. [dostęp 2010-01-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (26 stycznia 2010)]. (pol.).
- 1 2 Golden Boot: The Quotients Decide It All. soccerphile.com. [dostęp 2009-12-31]. (ang.).
- ↑ Po latach nagrodę przyznano również Polsterowi ze względu na fakt, iż Cămătaru wiele ze swoich goli uzyskał w samej końcówce sezonu, prawdopodobnie wskutek odgórnej manipulacji. Der unglaubliche Camataru. sport.orf.at. [dostęp 2010-01-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (5 sierpnia 2009)]. (niem.).
- ↑ W sezonie 1989/90 Hugo Sánchez i Christo Stoiczkow zajęli ex aequo pierwsze miejsce.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Golden Boot („Soulier d'Or”) Awards. rsssf.com. [dostęp 2009-12-31]. (ang.).
- ↑ Gruzin Otar Korghalidze z klubu Guria Lanczchuti zdobył 40 goli, jednakże wynik ten jest zwykle pomijany w rankingach
- 1 2 Life and times of Ally McCoist. BBC Sport, 21 marca 2001. [dostęp 2009-12-31]. (ang.).
- ↑ Gruzin Giorgi Megreladze z klubu Samgurali Ckaltubo zdobył 41 goli, jednakże wynik ten (tak jak trzech innych graczy) jest zwykle pomijany w rankingach
- ↑ Phillips nets Golden prize. BBC Sport, 29 lipca 2000. [dostęp 2009-12-31]. (ang.).
- ↑ Larsson wins Golden Shoe. BBC Sport, 17 czerwca 2001. [dostęp 2009-12-31]. (ang.).
- 1 2 3 4 5 Golden Shoe award winners. European Sports Magazines. [dostęp 2009-12-31]. (ang.).
- ↑ Henry set for golden shoe. BBC Sport, 24 maja 2004. [dostęp 2009-12-31]. (ang.).
- ↑ W sezonie 2004/05 Thierry Henry i Diego Forlan zajęli ex aequo pierwsze miejsce
- ↑ Totti crowned Europe's top scorer. UEFA, 18 czerwca 2007. [dostęp 2010-05-17]. (ang.).
- ↑ Ronaldo scoops ESM Golden Shoe. uefa.com, 17 czerwca 2008. [dostęp 2010-05-17]. (ang.).
- ↑ Diego Forlan Adds Golden Shoe To Pichichi. goal.com, 1 czerwca 2009. [dostęp 2010-05-17]. (ang.).
- ↑ "Złoty But" dla Lionela Messiego. Wirtualna Polska, 17 maja 2010. [dostęp 2010-05-17]. (pol.).
- ↑ Ronaldo odebrał Złoty But. Wirtualna Polska, 4 listopada 2011. [dostęp 2012-05-12]. (pol.).
- ↑ Messi thanks team-mates after receiving European Golden Shoe. goal.com, 29 października 2012. [dostęp 2013-05-13]. (ang.).
- ↑ W sezonie 2013/14 Cristiano Ronaldo i Luis Suárez zajęli ex aequo pierwsze miejsce
- ↑ Cristiano znów z Trofeo Pichichi. realmadryt.pl, 23 maja 2015. [dostęp 2015-05-23]. (pol.).
- ↑ Złoty But, korona króla strzelców – niesamowity Luis Suarez przeszedł do historii.. meczyki.pl, 15 maja 2016. [dostęp 2016-05-15]. (pol.).
- ↑ Złoty But dla Leo Messiego. Robert Lewandowski poza podium – Bundesliga [online], bundesliga.onet.pl [dostęp 2017-11-23] (pol.).
- ↑ Lionel Messi claims record fifth European Golden Shoe after ending La Liga season with 34 goals [online], Sky Sports [dostęp 2010-05-21] (ang.).
- ↑ Wirtualna Polska Media, Złoty But: ostateczna klasyfikacja – WP SportoweFakty [online], sportowefakty.wp.pl, 1 sierpnia 2020 [dostęp 2020-08-02] (pol.).
- ↑ Złoty But 2022/23: Erling Haaland najlepszym snajperem w Europie. Robert Lewandowski poza TOP5 [KLASYFIKACJA]. [dostęp 2023-06-08].
Linki zewnętrzne
- Actual Standing www.eurotopteam.com
- European Sports Magazine. eusm.eu. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-02-18)].
- Finałowa klasyfikacja 2008/09. worldsoccer.com. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-03-16)].
- Lista współczynników UEFA. europeancups.altervista.org. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-01-13)].
- Zdobywcy Europejskiego Złotego Buta