Wodzianka

Niezabielana wodzionka
Inne nazwy

wodzionka, sznelka, snelka, kura górnicza, kapłonek, kapłon, kapłun, kapłanek, rosopitek, rosół na siekierze, ślepy rosół, gapi rosół

Rodzaj

zupa

Obróbka żywności

gotowanie

Składniki

chleb, tłuszcz i inne

Wodzianka – prosta zupa znana na Śląsku i w Polsce Środkowej. Wodzianka występuje w wielu odmianach, ale w każdej podstawą są chleb i wrzątek. Maciej E. Halbański w swoim Leksykonie sztuki kulinarnej podał następującą definicję wodzianki: zupa przyrządzona z czerstwego chleba pokrajanego w kostkę, zalanego wrzątkiem, z dodatkiem roztartego z solą czosnku i tłuszczu, najlepiej smalcu ze skwarkami.

Śląsk

Wodzionka/wodzianka (śl. wodźůnka), inaczej sznelka (z niem. schnell = szybko, prędko), snelka, kura górnicza albo brotzupa (z niem. Brotsuppe) stanowiła dawniej jedno z podstawowych dań śląskiej kuchni.

Wodzionkę przyrządza się z czerstwego chleba, roztartego czosnku, czasem też cebuli i pietruszki, oraz tłuszczu zwierzęcego (masła, smalcu lub słoniny, niekiedy też śmietany). Dawniej wykorzystywano też łój wołowy lub sadło. Składniki, po rozdrobnieniu, zalewane są wrzątkiem, najczęściej bezpośrednio w naczyniu (talerzu), z którego zupę się spożywa. Współcześnie wodzianka bywa doprawiana przyprawami typu Maggi, co zostało odnotowane w specyfikacji wpisanej na Listę produktów tradycyjnych wodzionki z województwa opolskiego.

Popularność wodzionki wiąże się z tradycją niewyrzucania a wykorzystywania każdego czerstwego pieczywa – symbolizowała śląską skromność oraz oszczędność. Była bardzo popularnym daniem, spożywanym na co dzień, o różnych porach dnia, w rodzinach o różnym statusie materialnym. Późną jesienią i zimą jadało się ją często na śniadanie. Była też popularnym daniem postnym. W XIX i na początku XX wieku uchodziła za synonim śląskiej biedy.

Śląskie wodzianki wpisane na Listę produktów tradycyjnych prowadzoną przez polskie Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi:

  • „Wodzionka” (woj. opolskie) wpisana 6 lutego 2007.
  • „Wodzionka / wodzianka” (woj. śląskie) wpisana 15 lutego 2007.

W dniu 15 lipca 2010 roku śląski zespół FEET opublikował w serwisie YouTube utwór zatytułowany „Wodzionka”. Klip doczekał się prawie 3,151 mln wyświetleń (stan na 28 grudnia 2023 roku). Tekst piosenki (po śląsku) zawiera w sobie przepis na przygotowanie zupy.

Polska Środkowa

W Polsce Środkowej wodzianka znana była też jako kapłonek. Inne, podobne nazwy to: kapłon (w Łęczyckiem), kapłun (w Łowickiem) i kapłanek (w Łowickiem). W niektórych regionach Polski nazywana była rosołem na siekierze. W Brzezińskiem zwana była ślepym rosołem względnie rosopitkiem, w Łowickiem i na innych terenach Polski Środkowej rosołkiem lub gapim rosołem.

Kapłonek (wodzianka) jest przykładem zup gotowanych z najtańszych i najłatwiej dostępnych składników, popularnych w czasach ogólnie panującej biedy. Był codzienną potrawą jadaną w Polsce Środkowej, często na śniadanie. W czasie postu spożywano wodziankę nieokraszoną słoniną czy skwarkami.

26 stycznia 2009 produkt o nazwie „Kapłonek (wodzianka) z Gałkowa” został wpisany na polską Listę produktów tradycyjnych. Produkt wytwarzany jest w miejscowości Gałków Duży w gminie Koluszki. Była to potrawa ubogich na przednówku, stąd tradycyjna receptura jest skromna. Według oficjalnej charakterystyki „kapłonek (wodzianka) z Gałkowa” jest gęstą, zawiesistą, słodko-kwaśną zupą z czerstwego chleba ze skwarkami. Tradycyjnie gotuje się ją na skórce słoniny, z liściem laurowym, włoszczyzną lub kminkiem. Zastosowanie czerstwego chleba żytniego z dobrze wypieczoną skórką nadaje potrawie charakterystyczny aromat i lekko kwaskowy smak. Dodatkowo zupę zabiela się śmietaną. Potrawę przyprawia się jedynie solą i pieprzem.

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Wodzionka / wodzianka. [w:] Lista produktów tradycyjnych (woj. śląskie) [on-line]. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. [zarchiwizowane z [brak tego adresu] (2017-04-21)]. UWAGA: Celowo podano tu link do strony archiwalnej (z 2017 roku) – zawiera ona więcej informacji oraz zdjęcie.
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Kapłonek (wodzianka) z Gałkowa. [w:] Lista produktów tradycyjnych (woj. łódzkie) [on-line]. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. [dostęp 2022-03-20].
  3. ↑ [hasło] „wodzianka”. W: Maciej E. Halbański: Leksykon sztuki kulinarnej. Warszawa: Wydawnictwo „Watra”, 1987, s. 205. ISBN 83-225-0106-4.
  4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Wodzionka. [w:] Lista produktów tradycyjnych (woj. opolskie) [on-line]. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. [dostęp 2022-03-20]. Zobacz też: stara wersja strony, ze zdjęciem, zarchiwizowana 2017-08-27.
  5. ↑ FEET-Wodzionka. [dostęp 2023-10-24].
  6. ↑ FEET-Wodzionka Realtime YouTube Live View Counter 🔥 – Livecounts.io [online], livecounts.io [dostęp 2023-12-28].
  7. ↑ Feet – Wodzionka [online], iSing [dostęp 2023-10-24] (pol.).
  8. 1 2 Kapłonek (wodzionka) z Gałkowa. [w:] Produkty tradycyjnego pochodzenia [on-line]. Stowarzyszenie Na Rzecz Rozwoju Społeczności Lokalnej „Mroga” (mrogapoleca.pl), 2014-09-11. [dostęp 2022-03-19].

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.