Wiesław Chrzanowski
Data i miejsce urodzenia

20 grudnia 1923
Warszawa

Data i miejsce śmierci

29 kwietnia 2012
Warszawa

Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Okres

od 25 listopada 1991
do 14 października 1993

Przynależność polityczna

Zjednoczenie Chrześcijańsko-Narodowe

Poprzednik

Mikołaj Kozakiewicz

Następca

Józef Oleksy

Minister sprawiedliwości, prokurator generalny
Okres

od 12 stycznia 1991
do 23 grudnia 1991

Przynależność polityczna

Zjednoczenie Chrześcijańsko-Narodowe

Poprzednik

Aleksander Bentkowski

Następca

Zbigniew Dyka

Prezes Zjednoczenia Chrześcijańsko-Narodowego
Okres

od 28 października 1989
do 3 października 1994

Przynależność polityczna

Zjednoczenie Chrześcijańsko-Narodowe

Następca

Ryszard Czarnecki

Odznaczenia

Wiesław Marian Chrzanowski (ur. 20 grudnia 1923 w Warszawie, zm. 29 kwietnia 2012 tamże) – polski prawnik i polityk, adwokat, profesor nauk prawnych, żołnierz Armii Krajowej, powstaniec warszawski, założyciel i pierwszy prezes Zjednoczenia Chrześcijańsko-Narodowego, poseł i marszałek Sejmu I kadencji, senator IV kadencji, minister sprawiedliwości i prokurator generalny w rządzie Jana Krzysztofa Bieleckiego. Kawaler Orderu Orła Białego.

Życiorys

Wykształcenie i praca zawodowa

Syn Wiesława, inżyniera i konstruktora silników cieplnych, profesora Politechniki Lwowskiej i Politechniki Warszawskiej, ministra w okresie II RP, i Izabeli. W 1945 ukończył studia na Wydziale Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego. W 1975 uzyskał stopień naukowy doktora, a w 1979 doktora habilitowanego nauk prawnych. Otrzymał tytuł profesorski w zakresie nauk prawnych. Pracował jako wykładowca akademicki, był profesorem na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim. W latach 1987–1990 pełnił funkcję prodziekana Wydziału Prawa Kanonicznego i Świeckiego KUL. Prowadził później zajęcia z zakresu prawa cywilnego w Uczelni Łazarskiego.

Działalność publiczna

Do 1945

W 1940 z inicjatywy brata Zdzisława rozpoczął działalność konspiracyjną w Młodzieży Wielkiej Polski. W 1943 został współtwórcą konspiracyjnej organizacji Młodzież Wszechpolska. Walczył w szeregach Narodowej Organizacji Wojskowej, która weszła w skład Armii Krajowej. Jako żołnierz AK uczestniczył w powstaniu warszawskim. W stopniu kaprala podchorążego walczył w batalionie NOW-AK „Gustaw”, a następnie był żołnierzem batalionu „Harnaś”. We wrześniu został ranny podczas ataku na szpital. Po opuszczeniu Warszawy został skierowany do obozu w Pruszkowie.

Następnie należał do Narodowego Zjednoczenia Wojskowego. Działał w konspiracyjnych organizacjach o orientacji niepodległościowej, m.in. w Stronnictwie Narodowym i Związku Akademickim Młodzież Wszechpolska. W lipcu 1945 wraz z m.in. Tadeuszem Łabędzkim reaktywował pismo „Wszechpolak”. Był też redaktorem „Młodej Polski”. Związał się politycznie ze Stronnictwem Pracy, z którym współpracował od 1945.

Okres powojenny

W kwietniu 1946 został prezesem Chrześcijańskiego Związku Młodzieży „Ostoja”. W maju tego samego roku został aresztowany przez Urząd Bezpieczeństwa, a po kilku tygodniach zwolniony. Następnie przebywał w ukryciu do amnestii z 1947, kiedy się ujawnił. Podjął wówczas pracę w „Tygodniku Warszawskim”.

W latach 1948–1954 był ponownie więziony z powodów politycznych. 8 stycznia 1950 został skazany na karę 8 lat pozbawienia wolności. Na początku lipca 1954 opuścił zakład karny w Rawiczu jako tzw. urlopowany więzień karny. Od 1965 blisko współpracował z prymasem Stefanem Wyszyńskim. W latach 1956–1972 podejmował próby uzyskania uprawnień adwokata. Mimo kilku uchwał rady adwokackiej dopuszczających go do zawodu minister sprawiedliwości odrzucał jego wnioski. Wiesław Chrzanowski został radcą prawnym specjalizującym się w prawie spółdzielczym. Pełnił funkcję kierownika zespołu radców prawnych Centralnego Związku Spółdzielczości Budownictwa Mieszkaniowego, a od 1972 był pracownikiem naukowym Spółdzielczego Instytutu Badawczego.

W 1980 został doradcą Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność”, był współautorem statutu związku. W 1981 został ostatecznie dopuszczony do wykonywania zawodu adwokata. Współpracował z Centrum Obywatelskich Inicjatyw Ustawodawczych Solidarności.

III Rzeczpospolita

W 1989 był jednym z założycieli Zjednoczenia Chrześcijańsko-Narodowego, do 1994 pełnił funkcję prezesa zarządu głównego tej partii. Od 12 stycznia 1991 do 23 grudnia 1991 sprawował urząd ministra sprawiedliwości i prokuratora generalnego w rządzie Jana Krzysztofa Bieleckiego. W wyborach parlamentarnych w 1991 został wybrany na posła w okręgu lubelskim z listy Wyborczej Akcji Katolickiej. W Sejmie I kadencji zajmował stanowisko marszałka Sejmu. W wyborach w 1993 nie odnowił mandatu, startując z listy Katolickiego Komitetu Wyborczego „Ojczyzna”. W 1992 jego nazwisko znalazło się na tzw. liście Macierewicza. W 2000 sąd lustracyjny prawomocnie orzekł, że Wiesław Chrzanowski nie był agentem Służby Bezpieczeństwa. W latach 1997–2001 Wiesław Chrzanowski zasiadał w Senacie IV kadencji, został wybrany z listy Akcji Wyborczej Solidarność w województwie lubelskim. Od 2000 pełnił funkcję przewodniczącego Komisji Nadzwyczajnej Legislacji Europejskiej. W 2001 wycofał się z bieżącej działalności politycznej i nie ubiegał się o reelekcję.

W latach 2005–2010 był członkiem Rady Kuratorów Zakładu Narodowego im. Ossolińskich. Od kwietnia do maja 2011 był cyklicznym gościem audycji Świadkowie historii na antenie Programu I Polskiego Radia. W 2011 udzielił oficjalnego poparcia partii Polska Jest Najważniejsza.

Zmarł 29 kwietnia 2012. Uroczystości pogrzebowe z udziałem m.in. prezydenta RP Bronisława Komorowskiego i marszałek Sejmu VII kadencji Ewy Kopacz odbyły się 7 maja tego samego roku. Wiesław Chrzanowski został pochowany w grobie rodzinnym na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 229–3–23/24).

Odznaczenia, wyróżnienia i upamiętnienie

Ordery i odznaczenia

Postanowieniem z 10 grudnia 1993 uhonorowany został przez prezydenta Lecha Wałęsę Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski.

3 maja 2005 został odznaczony przez prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego Orderem Orła Białego. W 2007 prezydent Lech Kaczyński powołał go do kapituły tego orderu.

W 2010 został odznaczony Orderem Świętego Grzegorza Wielkiego, przyznanym przez papieża Benedykta XVI.

Wyróżnienia

Został uhonorowany przez rady miejskie tytułami honorowego obywatela Warszawy (2007) oraz Lublina (2010). W 2007 został uhonorowany Wielką Odznaką Adwokatura Zasłużonym.

Był również członkiem honorowym Klubu Konserwatywnego w Łodzi.

Upamiętnienie

W 2013 imię Wiesława Chrzanowskiego nadano sali nr 24 w budynku Komisji Sejmowych, a także auli reprezentacyjnej Uczelni Łazarskiego. W 2014 na bloku mieszkalnym przy ul. Solec 79a, w którym mieszkał w latach 1966–2012 i w którym zmarł, odsłonięto tablicę pamiątkową. Wiesław Chrzanowski został również patronem XXIV promocji Krajowej Szkoły Administracji Publicznej w Warszawie. W kwietniu 2022 w dziesiątą rocznicę śmierci polityka w Sejmie zorganizowano wystawę Marszałek Wiesław Chrzanowski (1923–2012) – polityk, prawnik, mistrz. W 2023 do obiegu wszedł znaczek pocztowy z wizerunkiem Wiesława Chrzanowskiego (który zaprojektował Paweł Myszka).

Przypisy

  1. ↑ Wiesław Chrzanowski nie żyje. rp.pl, 30 kwietnia 2012. [dostęp 2012-04-30].
  2. ↑ Magdalena Bajer. Chrzanowscy. „Forum Akademickie”. Nr 1, 2005. [dostęp 2012-04-30].
  3. ↑ In Memoriam. kul.pl, 3 maja 2012. [dostęp 2012-05-03].
  4. ↑ Graczyk 2013 ↓, s. 16.
  5. ↑ Graczyk 2013 ↓, s. 20.
  6. ↑ Wiesław Chrzanowski. 1944.pl. [dostęp 2020-08-05].
  7. 1 2 Graczyk 2013 ↓, s. 25.
  8. ↑ Żaryn: Sylwetka prof. Chrzanowskiego. wiara.pl, 7 maja 2012. [dostęp 2012-12-29].
  9. ↑ Graczyk 2013 ↓, s. 67.
  10. ↑ Graczyk 2013 ↓, s. 109.
  11. ↑ Graczyk 2013 ↓, s. 117.
  12. ↑ Kazimierz Barczyk, Stanisław Grodziski, Stefan Grzybowski: Obywatelskie Inicjatywy Ustawodawcze Solidarności 1980–1990. Warszawa: Kancelaria Sejmu, 2001. ISBN 83-7059-503-0. [dostęp 2015-10-09].
  13. ↑ Graczyk 2013 ↓, s. 287.
  14. ↑ Graczyk 2013 ↓, s. 251.
  15. ↑ Graczyk 2013 ↓, s. 265.
  16. ↑ Graczyk 2013 ↓, s. 305.
  17. ↑ Chrzanowski za zawetowaniem ustawy lustracyjnej. wprost.pl, 3 listopada 2006. [dostęp 2012-04-30].
  18. ↑ M.P. z 2000 r. nr 24, poz. 496
  19. ↑ Graczyk 2013 ↓, s. 316.
  20. ↑ Alfabetyczna lista członków Rady Kuratorów ZNiO wszystkich kadencji. ossolineum.pl. [dostęp 2017-05-10].
  21. ↑ Wiesław Chrzanowski: „Pojawienie się PJN to dla mnie nadzieja”. stronapjn.pl, 17 września 2011. [dostęp 2012-04-30].
  22. ↑ Uroczystości pogrzebowe prof. Chrzanowskiego. interia.pl, 7 maja 2012. [dostęp 2012-05-07].
  23. ↑ Cmentarz Stare Powązki: WIESŁAW CHRZANOWSKI, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [dostęp 2019-11-02].
  24. ↑ M.P. z 1994 r. nr 9, poz. 72
  25. ↑ M.P. z 2005 r. nr 61, poz. 825
  26. ↑ Prof. Wiesław Chrzanowski w Kapitule Orła Białego. gazeta.pl, 17 maja 2007. [dostęp 2012-04-30].
  27. ↑ Papieskie ordery dla czwórki Polaków. tvp.info, 6 listopada 2010. [dostęp 2012-04-30].
  28. ↑ Honorowi Obywatele Lublina: Uchwała Nr 1126/XLIV/2010 Rady Miasta Lublin z dnia 16 września 2010 roku. lublin.eu. [dostęp 2013-03-06].
  29. ↑ Uchwała Nr 1 Krajowego Zjazdu Adwokatury z dnia 23 listopada 2007 r.. nra.pl. [dostęp 2021-11-05].
  30. ↑ Profesor Wiesław Chrzanowski. legitymizm.org. [dostęp 2012-05-04].
  31. ↑ Nadanie sali w Sejmie imienia W. Chrzanowskiego. prezydent.pl, 16 kwietnia 2013. [dostęp 2013-04-17].
  32. ↑ Profesor Wiesław Chrzanowski uczczony na Uczelni Łazarskiego. lazarski.pl. [dostęp 2014-01-23].
  33. ↑ Daniel Łaga. Uroczyste odsłonięcie tablicy poświęconej pamięci prof. Wiesława Chrzanowskiego. „Na Powiślu. Kwartalnik Towarzystwa Przyjaciół Warszawy Oddział Powiśle”, s. 22, grudzień 2014.
  34. ↑ Odsłonięcie tablicy upamiętniającej postać prof. Wiesława Chrzanowskiego. ztp.waw.pl, 30 października 2014. [dostęp 2015-07-19].
  35. ↑ Wokół 10. rocznicy śmierci prof. Wiesława Chrzanowskiego. „wSieci Historii”. Nr 5–6, 2022. ISSN 2300-6803.
  36. ↑ Adam Szuler. 100. rocznica urodzin Wiesława Chrzanowskiego. „Filatelista”, s. 112, luty 2024.

Bibliografia

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.