meczet Selima II
Obiekt z listy światowego dziedzictwa UNESCO
Państwo

 Turcja

Typ

kulturowy

Spełniane kryterium

I, IV

Numer ref.

1366

Region

Azja i Pacyfik

Historia wpisania na listę
Wpisanie na listę

2011
na 35. sesji

Położenie na mapie Turcji
41°40′41″N 26°33′34″E/41,678056 26,559444

Meczet Selima II (tur. Selimiye Camil) – külliye w mieście Edirne, Turcja. Główne elementy kompleksu to: meczet, gmachy dwóch medres – szkoły koranicznej (Dar-ül Kurra Madrasa) i szkoły prawniczej (Dar-ül Tedris Madrasa) oraz hala targowa (Arasta). Zespół budowli został wzniesiony dla sułtana Selima II w latach 1569–1575 przez tureckiego architekta Sinana.

W 2011 roku kompleks Selimiye został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Historia

Külliye został zbudowany dla sułtana Selima II w latach 1569–1575 przez tureckiego architekta Sinana. Zachowała się dokumentacja projektu i budowy, obejmująca zamówienia i zlecenia wykonania poszczególnych partii budowli i dekoracji, a także zamówienia na materiały budowlane. Selim II zmarł w 1574 roku nie doczekawszy ukończenia dzieła.

Wybór lokalizacji kompleksu w Edirne – a nie w Stambule – nie jest jednoznacznie wyjaśniony. Według jednych źródeł, budowla została wzniesiona, by uczcić zajęcie Cypru – informacje te podaje Evliya Çelebi. Jednak Cypr został zajęty dopiero w 1571 roku – dwa lata po rozpoczęciu prac nad wzniesieniem kompleksu. Inne argumenty przemawiające za lokalizacją w Edirne to: (i) brak godnego miejsca pod budowę sułtańskiego meczetu w Stambule, gdzie stały już meczety: Hagia Sofia, Beyazit, Sulejmana czy Fatih; (ii) umocnienie wpływów osmańskich na zachodnich terenach granicznych (wokół Edirne); i (iii) osobiste preferencje sułtana, który mieszkał w Edirne.

Kompleks został wzniesiony na placu Saribayir (190×130 m), gdzie stał pałac Bajazyda I Błyskawicy, w którym po przeniesieniu stolicy imperium do Stambułu mieściły się kwatera wojskowe. Oryginalne założenie obejmowało ulokowany centralnie meczet Selimiye wraz z dziedzińcem i gmachy dwóch medres – szkoły koranicznej (Dar-ül Kurra Madrasa) i szkoły prawniczej (Dar-ül Tedris Madrasa), rozmieszczone symetrycznie w południowych narożnikach placu. W 1580 roku po stronie zachodniej wzniesiono halę targową (Arasta) – czynsz zapewniał dochód na utrzymanie świątyni. W 1584 roku Sinan przeprowadził drobne naprawy meczetu po uderzeniu pioruna.

W 1752 roku wskutek trzęsienia ziemi uszkodzeniu uległy m.in. galeryjki jednego z minaretów i cześć szklonych okien. W 1808 roku poddano renowacji część "kaligrafi"- napisów zdobiących meczet, a nad fontanną na dziedzińcu zamontowano dach, który obecnie (2011) już nie istnieje. W latach 1839–1861 za panowania sułtana Abdülmecida I wnętrza zostały wytynkowane, a następnie pokryte nowymi ornamentami, w niektórych przypadkach naśladującymi wzory oryginalne. W 1874 roku ołów z dachu hali targowej został zdjęty do produkcji amunicji, a budowla została pokryta dachówką. W czasie wojny turecko-rosyjskiej (1877–1878) Edirne było okupowane przez wojska rosyjskie – jeden z oficerów rosyjskich zrabował z loży sułtana w meczecie cześć ozdobnych płytek ceramicznych szkliwionych i dekoracji rzeźbionych. Pod koniec II wojny bałkańskiej kilka z najwcześniejszych dywanów na wyposażeniu meczetu zostało zrabowanych przez uciekających Bułgarów.

W 1925 roku, z polecenia Atatürka, Dar’ül-Kurra Madrasa została zamieniona w muzeum miasta, a po II wojnie światowej służyła jako biura, hostel studencki i magazyn. W latach 30. XX wieku meczet uszkadzały burze – uszkodzenia po nawałnicy w 1930 roku naprawiono niezwłocznie, natomiast zniszczenia po burzy w 1932 roku zostały naprawione dopiero podczas gruntownej renowacji meczetu przeprowadzonej w latach 1950–1955. Wtedy też odsłonięto część oryginalnych dekoracji wnętrz. W 1936 roku Dar’ül Hadis Madrasa została zamieniona w muzeum etnograficzne a w 1971 roku w muzeum sztuki islamu. Kolejne renowacje meczetu, głównie w celu przywrócenia oryginalnego wyglądu wnętrz oraz stabilizacji konstrukcji kopuły, miały miejsce w latach 1978–1983 i 1983–1985, dalsze w latach 2004–2008 skupiły się głównie na wymianie dachów minaretów.

W 2011 roku zespół budowli Selimiye został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Architektura

Meczet

Murowany meczet zdobią ceglane łuki i kopuły pokryte ołowianymi blachami. Elewacje wykonane są z piaskowca w kolorze miodu, przy czym elementy z czerwonego piaskowca stanowią obramienia okien i tworzą geometryczne wzory w dolnych partiach systemu przyporowego. Zewnętrzne łuki z klińców wykonane są z naprzemiennie ułożonych elementów z czerwonego piaskowca i białego marmuru.

Główną salę modlitewną (60×44 m) nakrywa kopuła o średnicy 31,3 metrów. Wysokość od posadzki do najwyższego punktu kopuły to 42,3 m – mniej niż 55,6 m Hagii Sophii, jednak mierząc od podstawy, kopuła Selimiye jest wyższa. Sinan sam miał uważać, że meczet Selimiye był szczytowym osiągnięciem jego twórczości i zarazem ukoronowaniem jego długiej kariery – architekt był czynny zawodowo przez 50 lat i wzniósł ponad 400 budowli:

Ci, którzy uważają się za architektów pośród chrześcijan, uważają, że w świecie islamu żadna kopuła nie może równać się z kopułą świątyni Hagia Sophia… [ale] w tym meczecie, z pomocą bożą i przy wsparciu sułtana Selima II, wzniosłem kopułę o sześć łokci wyższą i o cztery łokcie szerszą niż kopuła Hagii Sophii.

Konstrukcja opiera się na ośmiu potężnych kolumnach bocznych. Dolna kondygnacja tonie w mroku. Efekt ten uzyskano przez cofnięcie ścian okien, wskutek czego wpadające przez nie światło, nie dociera do dolnej partii wnętrza. Z kolei wyżej, na galeriach, olbrzymie okna wpuszczają mnóstwo światła, podobnie jak rzędy okien znajdujące się jeszcze wyżej.

Pośrodku południowo-wschodniej ściany kibli znajduje się mihrab – widoczny z prawie każdego miejsca świątyni. Niszę mihrabu zdobią płytki ceramiczne szkliwione z İzniku. Wysoki, wąski mihrab wykonany jest z marmuru z Marmary i wykończony na górze dekoracjami stalaktytowymi – tzw. mukarnas. Po prawej stronie mihrabu stoi bogato rzeźbiony marmurowy minbar, skąd wygłaszano piątkowe kazania i powiadamiano o nowych prawach. Platforma dla muezina (tur. müezzin mahfili) wznosi się pod środkiem kopuły nad marmurową symboliczną fontanną życia – co nie jest typową lokalizacją – platformy te były zwykle wówczas umieszczane w tylnej części meczetu. Centralne umiejscowienie platformy umożliwia optymalne wykorzystanie warunków akustycznych, nie zaburza symetrii wnętrza i umożliwiało prowadzenie dyskusji ze słuchaczami.

Lożę sułtana, ulokowaną w północno-wschodnim narożniku, ozdabiają ceramiczne płytki z İzniku z motywami roślinnymi, m.in. motywem tulipana symbolizującego Allaha, jabłoni i kwitnących drzew owocowych – projekt kafli przypisywany jest Sinanowi.

Minarety

W narożnikach meczetu wznoszą się cztery minarety o średnicy podstawy 3,8 m – każdy na wysokość prawie 71 m. Są to najwyższe minarety w świecie islamu. Każdy ma trzy galeryjki – dwa minarety w narożnikach północnych mają po trzy oddzielne klatki schodowe prowadzące do galeryjek – rozwiązanie to jest unikalne dla kompleksu Selimiye. Hełmy minaretów są stożkowe, przykryte blachą z ołowiu.

Dziedziniec

Przylegający do meczetu dziedziniec ma takie same wymiary jak główna sala modlitewna. Pośrodku dziedzińca znajduje się szesnastoboczny sadirvan z białego marmuru – fontanna służąca do rytualnych ablucji, do dziś pozostawiona bez kopuły. Dziedziniec otacza kolumnada. Kolumny podpierają 19 kopuł o zróżnicowanej wielkości, przy czym mniejsze kopuły umieszczone są na arkadach najbardziej oddalonych od meczetu, średnie wsparte są na arkadach bocznych a największe – spoczywające na ośmiobocznych bębnach – zdobią ganek świątyni. Arkady ganku wsparte są na wysokich kolumnach z marmuru, pozostałe arkady – z wyjątkiem tych w narożnikach północnych wspieranych na filarach – spoczywają na niższych kolumnach. Sześć kolumn z każdej strony pochodzi z ruin budowli na Cyprze, w Aydıncıku i w Syrii. Wejście do meczetu wyznacza największa kopuła, a drzwi do świątyni zdobią mukarnas.

Przypisy

  1. ↑ Polski egzonim uchwalony na 109. posiedzeniu KSNG.
  2. 1 2 3 J. Freely: History of Ottoman Architecture. WIT Press, 2011, s. 73. ISBN 978-1-84564-506-9. [dostęp 2011-11-05]. (ang.).
  3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 UNESCO: Selimiye Mosque (Turkey) No 1366. s. 318. [dostęp 2011-11-05].
  4. 1 2 3 4 Why Selimiye Mosque was built in Edirne instead of Istanbul?. www.selimiyemosque.net. [dostęp 2018-12-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-07)]. (ang.).
  5. 1 2 3 4 5 6 Josef W. Meri: Medieval Islamic Civilization: An Encyclopedia. Routledge, 2005, s. 717. ISBN 978-0-415-96690-0. [dostęp 2011-11-05]. (ang.).
  6. 1 2 Helen Gardner, Fred S. Kleiner, Christin J. Mamiya: Gardner’s art through the ages: the Western perspective. Cengage Learning, 2006, s. 290. ISBN 978-0-495-00479-0. [dostęp 2011-11-05].
  7. 1 2 3 4 5 UNESCO: Selimiye Mosque (Turkey) No 1366. s. 319. [dostęp 2011-11-05].
  8. 1 2 3 4 5 6 7 8 UNESCO: Selimiye Mosque (Turkey) No 1366. s. 320. [dostęp 2011-11-05].
  9. ↑ Six new sites inscribed on UNESCO’s World Heritage List. 2011-07-27. [dostęp 2011-11-05]. (ang.).
  10. ↑ Josef W. Meri: Medieval Islamic Civilization: An Encyclopedia. Routledge, 2005, s. 717. ISBN 978-0-415-96690-0. [dostęp 2011-11-05]. Cytat: Those who consider themselves architects among Christians say that in the realm of Islam no dome can equal that of the Hagia Sophia… [but] in this mosque, with the help of God and the support of Sultan Selim Khan, I erceted a dome six cubits higher and four cubits wider than the dome of Hagia Sophia.. (ang.).
  11. ↑ J. Freely: History of Ottoman Architecture. WIT Press, 2011, s. 76. ISBN 978-1-84564-506-9. [dostęp 2011-11-05]. (ang.).
  12. 1 2 3 Günkut Akin: Gülru Necipoğlu: Muqarnas, Volume 12: An Annual on Islamic Art and Architecture. BRILL, 1995, s. 63. ISBN 978-90-04-10314-6. [dostęp 2011-11-05]. (ang.).
  13. ↑ Muezzin’s Mahfil. [dostęp 2018-12-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-05)]. (ang.).
  14. 1 2 3 4 5 6 7 8 J. Freely: History of Ottoman Architecture. WIT Press, 2011, s. 75. ISBN 978-1-84564-506-9. [dostęp 2011-11-05]. (ang.).

Bibliografia

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.