Dzbankówka kulista

Dzbankówka kulista
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	grzyby
Typ	workowce
Klasa	kustrzebniaki
Rząd	kustrzebkowce
Rodzina	Sarcosomataceae
Rodzaj	dzbankówka
Gatunek	dzbankówka kulista
	Nazwa systematyczna
	Sarcosoma globosum (Schmidel) Casp.; Winter, Rabenh. Krypt.-Fl., Edn 2 (Leipzig) 1.3(lief. 35): 497 (1891)
	Kategoria zagrożenia (CKGZ)
	; bliski zagrożenia

Dzbankówka kulista (Sarcosoma globosum (Schmidel) Casp.) – gatunek grzybów z rodziny Sarcosomataceae.

Systematyka i nazewnictwo

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum

Sarcosoma, Sarcosomataceae, Pezizales, Pezizomycetidae, Pezizomycetes, Pezizomycotina, Ascomycota, Fungi.

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w roku 1793 Casimir Christoph Schmidel nadając mu nazwę Burcardia globosa. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę, nadał mu w 1891 r. Robert Caspary przenosząc go do rodzaju dzbankówka (Sarcosoma).

Synonimy nazwy naukowej:

Bulgaria globosa (Schmidel) Fr. 1822
Burcardia globosa Schmidel 1793
Sarcosoma globosum var. platydiscus Casp. 1891
Sarcosoma platydiscus (Casp.) Sacc. 1892

Nazwa polska według Komisji do spraw polskiego nazewnictwa grzybów.

Morfologia

Owocnik

Zewnętrzna powierzchnia brązowo-czarna; bezwłosy, ale często pomarszczony. Wymiary 3–8 (–10) cm średnicy i 3,5–7,0 cm wysokości, łuszczący się, gruboskórny. Najpierw prawie okrągły, potem w kształcie stożka zwężającego się ku górze. Brak wyraźnego trzonu. Od góry ma kształt wklęsłej miseczki czarnego koloru.

Cechy mikroskopowe

Miąższ galaretowaty, z wiekiem wodnisty. Hymenium ma kolor od ciemnoszaro–brązowego do oliwkowo–brązowego. Worki o rozmiarze 250–300 × 35–38 μm, mają po 8 zarodników i są nieamyloidalne, a wąskie parafizy są zwykle brązowe. Zarodniki elipsoidalne, hialinowe, gładkie, mają małe krople na końcach i mają wymiary 20–30 (–34) x 7–10 (–13) μm.

Występowanie i siedlisko

Znane jest występowanie tego gatunku w Ameryce Północnej, Europie i Azji. W polskim piśmiennictwie naukowym do 2020 r. podano 13 stanowisk, ale wszystkie są już historyczne (dawne). W Polsce podlega ochronie ścisłej. Na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski ma kategorię E (Wymierające – krytycznie zagrożone). Gatunek wpisany do Czerwonej księgi gatunków zagrożonych IUCN – kategoria zagrożenia NT bliskie zagrożenia (near threatened). Pojawia się od zimy do wczesnego lata.

Choć gatunek ten znajduje się w Czerwonej księdze gatunków zagrożonych IUCN, to w Finlandii zaobserwowano wzrost jego populacji w przeciągu ostatnich trzech dziesięcioleci (dane z 2013). Naukowcy upatrują jednej z przyczyn tego zjawiska w zmianie klimatu, objawiającej się tamże cieplejszymi zimami i deszczowymi wiosnami.

Jest to bardzo rzadki gatunek, występujący głównie w chłodniejszym klimacie. Owocniki pojawiają się pojedynczo lub w grupach, częściowo zakopane w ziemi. Występuje w wilgotnych lasach świerkowych (Picea sp.) z grubym dywanem z mchu, często wzdłuż strumieni. Gatunek prawdopodobnie saprotroficzny.

Przypisy

1 2 The IUCN Red List of Threatened Species, IUCN Red List of Threatened Species, DOI: 10.2305/iucn.uk.2015-4.rlts.t58515314a58515381.en [dostęp 2020-01-29] .
1 2 3 Index Fungorum – Names Record [online] [dostęp 2020-01-28] .
↑ Species Fungorum – GSD Species [online] [dostęp 2020-01-28] .
↑ r, Decyzja Komisji ds. polskiego nazewnictwa grzybów | Polskie Towarzystwo Mykologiczne [online] [dostęp 2020-01-28] .
1 2 3 4 ThomasT. Læssøe ThomasT., Jens H.J.H. Petersen Jens H.J.H., Fungi of Temperate Europe, Princeston and Oxford: Princeston University Press, 2019, s. 1295, ISBN 978-0-691-18037-3 .
1 2 Kent H.K.H. McKnight Kent H.K.H., Vera B.V.B. McKnight Vera B.V.B., A Field Guide to Mushrooms: North America, Houghton Mifflin Harcourt, 15 lutego 1998, s. 35, ISBN 978-0-395-91090-0 [dostęp 2020-01-28] (ang.).
1 2 3 EsteriE. Ohenoja EsteriE., MaaritM. Kaukonen MaaritM., Anna L.A.L. Ruotsalainen Anna L.A.L., Sarcosoma globosum – an indicator of climate change?, „Acta Mycologica”, 48 (1), 2013, s. 81–88, DOI: 10.5586/am.2013.010, ISSN 2353-074X [dostęp 2020-01-29] (ang.).
↑ Mapa występowania Sarcosoma globosum na świecie [online], Discover Life [dostęp 2020-01-28] .
↑ AnnaA. Kujawa AnnaA., MałgorzataM. Ruszkiewicz-Michalska MałgorzataM., Izabela L.I.L. Kałucka Izabela L.I.L. (red.), Grzyby chronione Polski. Rozmieszczenie, zagrożenia, rekomendacje ochronne, Poznań: Instytut Środowiska Rolniczego i Leśnego Polskiej Akademii Nauk, 2020, ISBN 978-83-938379-8-4 .
↑ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej grzybów [online], isap.sejm.gov.pl [dostęp 2020-01-28] .
↑ ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ. i inni, Czerwona lista roślin i grzybów Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, PAN, 2006, ISBN 83-89648-38-5 .
1 2 KutorgaK. Ernestas KutorgaK., JuzenasJ. Sigitas JuzenasJ., EvelinaE. Gorbikova EvelinaE., Habitats and conservation of endangered fungus Sarcosoma globosum in Lithuania [online], 22 września 2014 [dostęp 2020-01-28] .
↑ Tab. 3. Gatunki grzybów wielkoowocnikowych włączone do kategorii ochrony ścisłej w stosunku do listy poprzedniego Rozporządzenia. | Polskie Towarzystwo Mykologiczne [online] [dostęp 2020-01-28] .

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.

[iucn-1] 1 2 The IUCN Red List of Threatened Species, IUCN Red List of Threatened Species, DOI: 10.2305/iucn.uk.2015-4.rlts.t58515314a58515381.en [dostęp 2020-01-29] .

[if-2] 1 2 3 Index Fungorum – Names Record [online] [dostęp 2020-01-28] .

[sf-3] Species Fungorum – GSD Species [online] [dostęp 2020-01-28] .

[kom-4] r, Decyzja Komisji ds. polskiego nazewnictwa grzybów | Polskie Towarzystwo Mykologiczne [online] [dostęp 2020-01-28] .

[:2-5] 1 2 3 4 ThomasT. Læssøe ThomasT., Jens H.J.H. Petersen Jens H.J.H., Fungi of Temperate Europe, Princeston and Oxford: Princeston University Press, 2019, s. 1295, ISBN 978-0-691-18037-3 .

[:1-6] 1 2 Kent H.K.H. McKnight Kent H.K.H., Vera B.V.B. McKnight Vera B.V.B., A Field Guide to Mushrooms: North America, Houghton Mifflin Harcourt, 15 lutego 1998, s. 35, ISBN 978-0-395-91090-0 [dostęp 2020-01-28] (ang.).

[:4-7] 1 2 3 EsteriE. Ohenoja EsteriE., MaaritM. Kaukonen MaaritM., Anna L.A.L. Ruotsalainen Anna L.A.L., Sarcosoma globosum – an indicator of climate change?, „Acta Mycologica”, 48 (1), 2013, s. 81–88, DOI: 10.5586/am.2013.010, ISSN 2353-074X [dostęp 2020-01-29] (ang.).

[disc-8] Mapa występowania Sarcosoma globosum na świecie [online], Discover Life [dostęp 2020-01-28] .

[och-9] AnnaA. Kujawa AnnaA., MałgorzataM. Ruszkiewicz-Michalska MałgorzataM., Izabela L.I.L. Kałucka Izabela L.I.L. (red.), Grzyby chronione Polski. Rozmieszczenie, zagrożenia, rekomendacje ochronne, Poznań: Instytut Środowiska Rolniczego i Leśnego Polskiej Akademii Nauk, 2020, ISBN 978-83-938379-8-4 .

[rozp-10] Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej grzybów [online], isap.sejm.gov.pl [dostęp 2020-01-28] .

[mirek-11] ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ. i inni, Czerwona lista roślin i grzybów Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, PAN, 2006, ISBN 83-89648-38-5 .

[:3-12] 1 2 KutorgaK. Ernestas KutorgaK., JuzenasJ. Sigitas JuzenasJ., EvelinaE. Gorbikova EvelinaE., Habitats and conservation of endangered fungus Sarcosoma globosum in Lithuania [online], 22 września 2014 [dostęp 2020-01-28] .

[tab-13] Tab. 3. Gatunki grzybów wielkoowocnikowych włączone do kategorii ochrony ścisłej w stosunku do listy poprzedniego Rozporządzenia. | Polskie Towarzystwo Mykologiczne [online] [dostęp 2020-01-28] .