Szłojme Etinger (jid. ‏שלמה עטינגער‎; ur. ok. 1800, może w 1803, w Warszawie, zm. 1856 w Zamościu) – żydowski poeta i dramatopisarz tworzący w języku jidysz, pionier haskali, lekarz. Był pierwszym twórcą nowoczesnej literatury żydowskiej w Polsce. Pisał m.in. wierszowane bajki, ballady, epigramaty, dramaty. W jego twórczości widoczne są wyraźne elementy satyryczne.

Życiorys

Urodził się prawdopodobnie w roku 1803 w Warszawie. Został wcześnie osierocony i jego wychowaniem zajął się wuj Mendel Etinger, będący rabinem w Łęcznej. W wieku 15 lat ożenił się z czternastoletnią wówczas Goldą Gold, przenosząc się jednocześnie do domu teściów w Zamościu. Żona, z którą miał w sumie siedmioro dzieci, prowadziła sklep z wyrobami szklanymi, ale interes nie szedł zbyt dobrze. Etinger próbował sił w handlu w Odessie, ale bez powodzenia, przeniósł się zatem do Lwowa.

We Lwowie studiował w latach 1825–1830 medycynę. Tam też wykształcił się ostatecznie jego talent literacki i malarski, choć pierwsze próby artystyczne podejmował już wcześniej. Po powrocie do Zamościa bezskutecznie starał się nostryfikować w Rosji swój dyplom. Mimo to wyłącznie w trakcie epidemii cholery w 1831 roku pozwolono mu praktykować, poza tym czynił to półlegalnie.

Wyjazdy do Warszawy (1833) i Charkowa (1846) przyniosły mu tylko dalsze rozczarowania. Jednak wśród pacjentów i przyjaciół zyskał rozgłos ze względu na swój humor, dobre serce i skłonność do opowiadania dowcipów.

W roku 1846 wyjechał z Zamościa i przeniósł się do pobliskiego Żdanowa, gdzie bez powodzenia próbował gospodarować na roli. Spędził tam ostatnie lata swojego życia. Zmarł w Zamościu 31 grudnia 1856 roku.

Twórczość literacka

Pierwsze próby pisarskie Etingera pochodzą jeszcze sprzed jego pobytu we Lwowie, ale to dopiero tam ujawnił się jego talent. To podczas studiów właśnie zaczął pisać bajki oraz swój najsłynniejszy utwór – dramat Serkele (jid. ‏סערקעלע‎, Sarusia). W roku 1837 i 1847 podjął Etinger próby publikacji swoich utworów, uzyskał nawet zgodę cenzury, ale ze względu na konieczność sporych skreśleń zrezygnował z druku. Ostatecznie za jego życia nie ukazała „ani jedna linijka jego twórczości”, utwory jego krążyły co najwyżej w odpisach (często niedokładnych) oraz w wersjach ustnych.

Dorobek pisarski Ettingera, niemal w całości w języku jidysz, obejmuje bajki, opowiastki, ballady, satyry, wiersze, epigramaty. Widoczne są w nim wpływy literatury oświecenia (m.in. G. E. Lessinga, N. Lenaua, J. de La Fontaine’a), a ponadto – po raz pierwszy w literaturze jidysz – wpływy polskie (m.in. I. Krasickiego). Najważniejszym i najbardziej znanym jego utworem jest wspomniana komedia Serkele.

„Dzieła zebrane” Etingera zawierają oprócz utworów jidyszowych także trzy krótkie wiersze po niemiecku.

Przypisy

  1. ↑ שלמה עטינגער (Szlojme Etinger) 1957 ↓, s. 9.
  2. ↑ Encyklopedia PWN ↓.
  3. ↑ W języku polskim jego imię zapisuje się Szłojme lub Szlojme (przy czym ta druga wersja jest bliższa wymowie oryginalnej); oprócz tego stosuje się też wersję spolonizowaną: Salomon. Nazwisko pisze się Etinger lub (w wariancie zgermanizowanym) Ettinger.
  4. 1 2 3 4 5 6 7 8 Żebrowski ↓.
  5. 1 2 3 4 5 שלמה עטינגער (Szlojme Etinger) 1957 ↓, s. 10.
  6. ↑ Jest to zdrobnienie od imienia Sore (jid. ‏שׂרה‎), czyli Sara.
  7. ↑ Zob. אַלע כּתבֿים (Ale ksowim), tom II, s. 535–536.

Bibliografia

  • Rafał Żebrowski: Ettinger Salomon (Szlojme). [w:] Polski Słownik Judaistyczny [on-line]. [dostęp 2017-07-27]. (pol.).
  • שלמה עטינגער (Szlojme Etinger): אױסגעקליבענע שריפֿטן: קאָמעדיע, משלים, קאַטאָװעסלעך (Ojsgeklibene szriftn: Komedje, meszolim, katoweslech). Red. שמואל ראָזשאַנסקי (Szmuel Rożanski). בוענאָס־אײַרעס (Buenos-Ajres): קולטור־קאָנגרעס (Kultur-Kongres), 1957, seria: מוסטערװערק פֿון ייִדישער ליטעראַטור, 1 (Musterwerk fun jidiszer literatur, 1). (jid.).
  • Etinger Szłojme, [w:] Encyklopedia PWN [dostęp 2017-07-29].

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.