Nerw trójdzielny (łac. nervus trigeminus) – V nerw czaszkowy, największy wśród nich. Jest nerwem I łuku skrzelowego. Ma charakter mieszany (czuciowo-ruchowy).
Źródła włókien
Nerw trójdzielny zawiera włókna czuciowe i ruchowe. Pierwsze stanowią większą część nerwu i są utworzone przez aksony komórek pseudojednobiegunowych zwoju trójdzielnego. Włókna te wnikają do jąder czuciowych pnia mózgu:
- jądro pasma śródmózgowego – czucie proprioceptywne,
- jądro czuciowe główne nerwu trójdzielnego – czucie epikrytyczne (precyzyjne czucie dotyku i ucisku)
- jądro pasma rdzeniowego – czucie protopatyczne (bólu, ciepła, zimna)
Włókna ruchowe rozpoczynają się w jądrze ruchowym nerwu trójdzielnego, znajdującym się w moście, i kierują się wyłącznie do nerwu żuchwowego V3.
Przebieg i zakres unerwienia
Nerw wychodzi z mózgowia w przednio-bocznej części mostu dwoma korzeniami: częścią większą (czuciową) i częścią mniejszą (ruchową). Oba korzenie dochodzą do szczytu piramidy kości skroniowej, gdzie w wycisku nerwu trójdzielnego korzeń czuciowy tworzy zwój trójdzielny (troisty, Gassera). Korzeń ruchowy omija zwój troisty, dołączając się później do nerwu żuchwowego (V3). Od zwoju odchodzą trzy gałęzie – nerw oczny (łac. nervus ophthalmicus), nerw szczękowy (łac. nervus maxillaris) i nerw żuchwowy (łac. nervus mandibularis).
Nerw oczny (V1)
Nerw oczny (V1) jest nerwem czuciowym, unerwia skórę głowy powyżej szpary powiekowej oraz boczną powierzchnię nosa.
Opuszcza jamę czaszki przez szczelinę oczodołową górną; dzieli się na 3 gałęzie końcowe:
- nerw łzowy – unerwia gruczoł łzowy, dzieli się na gałąź górną i gałąź dolną, która łączy się z nerwem jarzmowym od V2
- nerw czołowy – unerwia zatokę czołową, skórę czoła, powiekę górną
- nerw nadbloczkowy – unerwia spojówkę
- nerw nadoczodołowy
- nerw nosowo-rzęskowy – unerwia przyśrodkowy kąt oka oraz rogówkę, dzieli się na
- część rzęskową, która posiada:
- nerwy rzęskowe długie
- gałąź łączącą ze splotem rzęskowym
- część nosową, która posiada:
- nerw sitowy tylny
- nerw sitowy przedni
- nerw podbloczkowy (często łączący się z nerwem nadbloczkowym)
- część rzęskową, która posiada:
Nerw szczękowy (V2)
Nerw szczękowy (V2) jest nerwem czuciowym, unerwia skórę poniżej szpary powiek i powyżej szpary ust. Opuszcza jamę czaszki przez otwór okrągły; oddaje 3 gałęzie końcowe:
- nerw jarzmowy – unerwia okolicę policzka
- nerw podoczodołowy – unerwia zatokę szczękową, a za pośrednictwem nerwu zębodołowego górnego zęby i dziąsła górne.
- splot zębowy górny – unerwia zęby i dziąsła szczęki
- nerwy skrzydłowo podniebienne – zaopatrują podniebienie twarde, gardło, oczodół i jamę nosową (gałęzie zwojowe nerwów skrzydłowo-podniebiennych – do zwoju skrzydłowo-podniebiennego)
Nerw żuchwowy (V3)
Nerw żuchwowy (V3) jest nerwem czuciowo-ruchowym, unerwia czuciowo skórę poniżej szpary ust i skroni. Skóra okolicy kąta żuchwy jest jednak unerwiona czuciowo przez gałęzie nerwu usznego wielkiego pochodzące ze splotu szyjnego. Ruchowo unerwia mięśnie żucia; opuszcza jamę czaszki przez otwór owalny; oddaje gałęzie:
- gałąź oponowa (nerw kolcowy) - powraca przez otwór kolcowy do czaszki, gdzie unerwia oponę twardą
- grupa przednia (włókna ruchowe, poza n. policzkowym)
- nerw policzkowy – nerw czuciowy, unerwia skórę i śluzówkę policzka
- nerw żwaczowy – unerwia mięsień żwacz
- nerwy skroniowe głębokie (przedni i tylny) – unerwiają mięsień skroniowy
- nerw skrzydłowy boczny – unerwia mięsień skrzydłowy boczny
- nerw skrzydłowy przyśrodkowy – unerwia mięsień skrzydłowy przyśrodkowy
- grupa tylna (włókna czuciowe, poza n. żuchwowo-gnykowym)
- nerw językowy – unerwia czuciowo 2/3 przednie języka
- nerw zębodołowy dolny – nerw czuciowy, zawiera jednak włókna ruchowe n. żuchwowo-gnykowego, jego odgałęzienia:
- nerw żuchowowo-gnykowy – nerw ruchowy, unerwia mięsień żuchwowo-gnykowy i brzusiec przedni mięśnia dwubrzuścowego (mięśnie szyi)
- nerw bródkowy – unerwia skórę okolicy bródkowej i śluzówkę wargi dolnej
- splot zębowy dolny – unerwia zęby i dziąsła żuchwy
- nerw uszno-skroniowy – unerwia staw skroniowo-żuchwowy, skórę skroni i małżowinę uszną; prowadzi włókna pozazwojowe przywspółczulne do ślinianki przyusznej
- zwój uszny
- zwój podżuchwowy
Zobacz też
Przypisy
- ↑ Bochenek i Reicher 2018 ↓, s. 181.
- 1 2 Adam Bochenek, Michał Reicher: Anatomia człowieka: podręcznik dla studentów i lekarzy. Wyd. 1(2). T. 4: Układ nerwowy ośrodkowy. Warszawa: PZWL, 1981, s. 185-187.
- ↑ Bochenek i Reicher 2018 ↓, s. 181–183.
- 1 2 3 Neurologia. Podręcznik dla studentów medycyny. Wojciech Kozubski, Paweł P. Liberski (red.). Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2006, s. 57. ISBN 978-83-200-4348-8.
- ↑ Bochenek i Reicher 2018 ↓, s. 185–186.
- ↑ Bochenek i Reicher 2018 ↓, s. 186.
- ↑ Bochenek i Reicher 2018 ↓, s. 187.
- ↑ Bochenek i Reicher 2018 ↓, s. 187–188.
Bibliografia
- Adam Krechowiecki, Florian Czerwiński: Zarys anatomii człowieka. Szczecin: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2004. ISBN 83-200-3362-4.
- Witold Woźniak (red.), Anatomia człowieka, Wydanie II, Urban & Partner, Wrocław 2003 ISBN 83-87944-22-X
- Adam Bochenek, Michał Reicher, Anatomia człowieka. Tom V. Układ nerwowy obwodowy. Układ nerwowy autonomiczny. Powłoka wspólna. Narządy zmysłów, wyd. VI, Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2018, ISBN 978-83-200-3258-1.
Przeczytaj ostrzeżenie dotyczące informacji medycznych i pokrewnych zamieszczonych w Wikipedii.