Gruzełek szkarłatny (Neonectria coccinea (Pers.) Rossman & Samuels) – gatunek grzybów z rodziny gruzełkowatych (Nectriaceae).

Systematyka i nazewnictwo

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Nectriaceae, Hypocreales, Hypocreomycetidae, Sordariomycetes, Pezizomycotina, Ascomycota, Fungi.

Po raz pierwszy zdiagnozował go w 1800 r. Christiaan Hendrik Persoon nadając mu nazwę Sphaeria coccinea. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadali mu w 1999 r. Rossman i Samuels.

(na podstawie Index Fungorum)

Morfologia

Owocnik

Tworzy owalne lub kuliste perytecja o średnicy 0,25–0,35 mm i gładkiej powierzchni z ostrymi, często ciemniejszymi brodawkami. Początkowo mają pomarańczowy, potem szkarłatny kolor, później stają się ciemniejsze, bardziej brunatne. Zazwyczaj tworzą się w grupach po 5-35 na wspólnej podkładce na korze drewna. Gdy rozwija się na odsłoniętym drewnie, często tworzy perytecja, rozproszone i bez podkładek.

Cechy mikroskopowe

Worki o rozmiarach 75-100 × 7–10 μm, cylindryczne z zaokrąglonym wierzchołkiem. W każdym powstaje w jednym rzędzie po 8 hialinowych askospor z jedną przegrodą, o nieco brodawkowatej powierzchni i rozmiarach 12-15 × 5–6 μm. Strzępki o barwie żółtawo-białej do szarobrązowej. Wytwarzają dwa rodzaje zarodników konidialnych: mikrokonidia i makrokonidia. Cylindryczne, o zaokrąglonych końcach mikrokonidia mają rozmiar 4-9 × 1,5–3 μm, są lekko zakrzywione i mogą tworzyć przegrody. Powstają początkowo na bocznych strzępkach, ale potem na dobrze rozwiniętych konidioforach. Makrokonidia rozwijają się później z nieco większych strzępek, niż te, na których powstają mikrokonidia. Są hialinowe, cylindryczne, zwężające się lekko w kierunku wierzchołka i podstawy. Dojrzewają po 3–7 dniach i mają rozmiar 46-80 × 6–7 μm. Chlamydospory tworzą się rzadko, często z komórek makrokonidiów.

Występowanie i siedlisko

Jest rozprzestrzeniony na całym świecie. W Polsce gatunek pospolity.

Rozwija się na korze martwych drzew. W Polsce notowano jego występowanie na klonie jaworze, brzozie omszonej, grabie pospolitym, wiśni ptasiej, buku pospolitym, lipach drobnolistnych i wierzbach. Wywołuje raka gruzełkowego drzew liściastych.

Saprotrof i pasożyt. Zjawisko pasożytniczego trybu życia opisano tylko w Europie na bukach, w innych rejonach świata rozwija się prawdopodobnie tylko jako saprotrof. U buków europejskich powoduje chorobę kory. Infekcji dokonują askospory roznoszone przez wiatr. Wnikają do drzewa przez uszkodzenia kory lub przez rany spowodowane przez owady.

Gatunki podobne

Bardzo podobne, również szkarłatne owocniki tworzy Dialonectria episphaeria, ale na podkładkach niektórych gatunków grzybów.

Przypisy