Naziemek zielonawy (Albatrellus cristatus (Schaeff.) Kotl. & Pouzar) – gatunek grzybów z rodziny naziemkowatych (Albatrellaceae).

Systematyka i nazewnictwo

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Albatrellus, Albatrellaceae, Russulales, Incertae sedis, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi.

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1774 r. Jacob Christian Schäffer nadając mu nazwę Boletus cristsatus. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadali mu w 1957 r. František Kotlaba i Zdeněk Pouzar, przenosząc go do rodzaju Albatrellus. Synonimy nazwy naukowej:

Nazwę polską nadał Władysław Wojewoda w 2003 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten ma też nazwy żagiew grzebieniasta lub bielaczek grzebieniasty.

Morfologia

Kapelusz

O średnicy 5-20 cm, kształt nieregularny, powyginany, najpierw łukowaty, później płasko rozpostarty. Powierzchnia sucha i gładka lub nieco aksamitna i skórzasta. Starsze okazy pękają, ale nie łuszczą się i nie dzielą na poletka. Kolor górnej strony owocnika od żółtego do żółtobrązowego, czasami z zielonkawym odcieniem.

Hymenofor

Rurkowy. Rurki o długości 1-5 mm, pory drobne (1-3 na mm), kanciaste, koloru od białego do żółtego, czasami zielonkawe.

Trzon

Wysokości 3-6 cm i grubości 1-2,5 cm, centryczny lub wyrastający nieco poza środkiem kapelusza. Kolor żółtawy, powierzchnia gładka i sucha.

Miąższ

Kolor od białego do oliwkowego, a wokół tuneli wydrążonych przez larwy owadów jest zielonkawy. Pod wpływem KOH powoli barwi się na czerwono. U dojrzałych grzybów jest gorzki.

Cechy mikroskopowe

Strzępki generatywne bez przegród, rzadko rozgałęziające się. Mają grubość 2,5-4,5 μm i są cienko, lub umiarkowanie grubościenne. Strzępki łącznikowe są cienko, średnio lub grubościenne, często rozgałęziające się i mają grubość 5-12 μm, a niektóre nawet do 20 μm. Podstawki zgrubiałe o rozmiarach 25-35 × 7-10 μm z czterema sterygmami. Bazydiospory szeroko elipsoidalne, słabo amyloidalne, o rozmiarach 5-7 × 4-5 μm.

Występowanie i siedlisko

Występuje w Europie i we wschodniej części USA. W Polsce gatunek rzadki. Znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski. Ma status E – gatunek wymierający, którego przetrwanie jest mało prawdopodobne, jeśli nadal będą utrzymywać się zagrażające mu czynniki. Znajduje się na czerwonych listach gatunków zagrożonych także w Belgii, Danii, Holandii, Szwecji i w Niemczech.

Znaleźć go można w lasach iglastych pod jodłami, świerkami, a także w lasach liściastych, głównie pod bukami i dębami. Rośnie na ziemi, na próchniejących korzeniach lub pniakach.

Znaczenie

Grzyb mikoryzowy. Młode owocniki są jadalne, ale niesmaczne.

Gatunki podobne

• naziemek białawy {Albatrellus ovinus) – kapelusz biały, później żółtawy
• tzw. naziemek kozionogi (Scutiger pes-caprae) – kapelusz brązowawy i popękany na powierzchni.

Przypisy