Miasto nowych ludzi – dwutomowa socrealistyczna powieść Janiny Dziarnowskiej z 1954.

Treść

Akcja powieści rozgrywa się w jednym z miast na Ziemiach Odzyskanych tuż po zakończeniu II wojny światowej i w pierwszych latach powojennych. Nigdzie na stronach powieści nie pada nazwa miasta, ale z opisów topograficznych wynika wprost, że chodzi o Elbląg.

Autorka skupia się na opisie powolnej integracji społeczności miejskiej, która zasiedlała Elbląg po wojnie. Jej członkowie pochodzili z różnych stron Europy - z utraconych Kresów Wschodnich, z Europy Zachodniej (polska armia na Zachodzie), a także z innych miast polskich (Warszawy, Poznania, czy Łodzi). Z przypadkowej początkowo zbieraniny, żyjącej w poczuciu tymczasowości i w strachu przed wysiedleniem, tworzy się zwarty kolektyw, zdolny do wspólnej pracy i przezwyciężania przeciwności losu oraz problemów.

Osią powieści jest stopniowe uruchamiania zakładów pracy, szkół, agend Urzędu Miejskiego, przejmowanych od Armii Czerwonej w stanie kompletnej ruiny (zakłady produkcji taboru kolejowego, fabryka cukierków, stocznia, tramwaje, elektrownia, gazownia i inne). Odbudowa pokazana jest oczami bohaterów, reprezentujących rozmaite poglądy i doświadczenia życiowe. Najważniejsi z nich to:

  • Paweł Szumski - prezydent miasta, przedwojenny komunista z KPP,
  • Marian Maliniak - sekretarz komitetu miejskiego PPR (akcja toczy się przed zjednoczeniem i powstaniem PZPR), inwalida wojenny,
  • robotnicza rodzina Bewanków z warszawskiej Woli,
  • dobry Niemiec - przedwojenny komunista z Elbląga - Konnecker,
  • Zbyszek Bogdaniecki - birbant, złodziej, spekulant i dywersant,
  • Joasia Paduch - ideowa, młoda, pełna zapału szefowa Wydziału Kwaterunkowego, zakochana początkowo w Bogdanieckim, ostatecznie porzuca go i wybiera wierność ideałom komunizmu,
  • towarzyszka Trawińska - przedwojenna działaczka spółdzielcza,
  • Lena Filipowiczowa - przewodnicząca Wydziału Szkolnego, kobieta z ciężką przeszłością wojenną,
  • Albert Skierski (właściwie Wojciech Iskierski) - lekarz,
  • Juliusz Dworecki - dyrektor zakładów naprawy taboru kolejowego, człowiek niezbyt przekonany do nowego ustroju,
  • Ryszard Kałużyński - spółdzielca.

W powieści jasno postawiona jest granica między dobrem i złem - dobro i rozsądek reprezentują działacze komunistyczni, a źli są przedwojenni reakcjoniści, związani z ośrodkami zagranicznymi (posiadający dolary i przedmioty z UNRRY) i ich krajowa agentura, przede wszystkim związana z PSL Mikołajczykowskim. Sieją oni dywersję, a w najlepszym przypadku spowalniają pracę nad odbudową kraju.

Kontekst

Autorka w bardzo realistyczny sposób ukazuje ogromne trudności, z jakimi stykali się pierwsi osadnicy na terenie miasta, nie wspominając jednak praktycznie o wysiedleniach ludności niemieckiej oraz celowych zniszczeniach i kradzieżach dokonywanych przez Rosjan, którzy przedstawinie są, jako serdeczni i uprzejmi wyzwoliciele, ofiarnie broniący mienia społecznego, celem przekazania go polskiej administracji. Historycznie interesujące są opisy miasta i jego dzielnic, poszczególnych kwartałów ulic, zakładów przemysłowych, parków, czy pierwszej wycieczki kutrami rybackimi do Krynicy Morskiej, także nie wymienionej z nazwy.

Wydanie z 1954 wyszło w ramach Biblioteki Przyjaciółki (50.000 egzemplarzy) i na okładce ukazuje panoramę Starego Miasta w Elblągu, które w tych latach już nie istniało (w 1947 resztki rozebrano, a cegły wywieziono na odbudowę Warszawy, o czym autorka nie wspomina), a zatem inspiracją musiały być pocztówki lub zdjęcia przedwojenne. Nad kamieniczkami dodano dwa dymiące kominy, aby nadać panoramie bardziej robotniczy charakter.

Bibliografia

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.