Nowy Kościół
wieś

Kościół pw. Matki Boskiej Różańcowej
Państwo

 Polska

Województwo

 dolnośląskie

Powiat

złotoryjski

Gmina

Świerzawa

Liczba ludności (III 2011)

1209

Strefa numeracyjna

75

Kod pocztowy

59-540

Tablice rejestracyjne

DZL

SIMC

0192726

Położenie na mapie gminy Świerzawa
Położenie na mapie Polski
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Położenie na mapie powiatu złotoryjskiego
51°04′10″N 15°51′52″E/51,069444 15,864444

Nowy Kościół (niem. Neukirch) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie złotoryjskim, w gminie Świerzawa, na Pogórzu Kaczawskim w Sudetach. Jest największą wsią gminy Świerzawa (długość 3,4 km).

Podział administracyjny

Integralne części wsi Nowy Kościół
SIMCNazwaRodzaj
0192732Dynowiceczęść wsi
0192749Krzeniówczęść wsi
0192755Różanaprzysiółek

W latach 1945–1954 siedziba gminy Nowy Kościół, następnie gromady Nowy Kościół. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa jeleniogórskiego.

Demografia

Według Narodowego Spisu Powszechnego (III 2011 r.) liczył 1209 mieszkańców. Jest największą miejscowością gminy Świerzawa.

Położenie

Przez Nowy Kościół ciągnie się Szlak Wygasłych Wulkanów i płynie rzeka Kaczawa.

Historia

W rejonie Nowego Kościoła odkryto kilkanaście stanowisk artefaktów kamiennych datowanych na późny paleolit, mezolit i neolit i na 1998 r. był to jeden z najbogatszych w artefakty rejonów Pogórza Kaczawskiego. W przysiółku Dynowice na południe od centrum wsi, nad doliną Piekiełko odkryto niewielkie grodzisko otoczone wałami dochodzącymi do prawie 1 m, zbudowanymi z bloczków skalnych. Zidentyfikowano ślady jednej bramy w wałach oraz dwóch małych budynków wewnątrz założenia, interpretowanego jako strażnica. Fragmenty ceramiki datują to założenie obronne na 9 wiek n.e. W okolicy Nowego Kościoła znaleziono też w 1872 r. depozyt 14 wczesnośredniowiecznych misek żelaznych.

Wieś istnieje prawdopodobnie od średniowiecza i była siedzibą rodu von Zedlitz, którzy mieli tu swój zamek (zburzony po II wojnie światowej przez ówczesne władze). Nowy Kościół stanowił w XVI wieku centrum luteranizmu na Śląsku. Wykłady tu prowadził (na zamku von Zedlitzów) uczeń reformatora, Marcina Lutra, Melchior Hofmann. W XIX lub na początku XX wieku wybudowano w Nowym Kościele fabrykę czekolady, która nie dotrwała do naszych czasów.

Znaczna część historii miejscowości związana jest z górnictwem, głównie wydobyciem wapienia i rud miedzi. W ciągu kilku wieków przez wiele dziesięcioleci znajdowały się tu kopalnie i zakłady przetwórcze.

W miejscowości urodził się Edward Sarul, polski lekkoatleta, kulomiot, mistrz świata.

W miejscowości była stacja kolejowa Nowy Kościół.

Zabytki

Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisane są:

  • kościół ewangelicki, obecnie rzymskokatolicki, pw. Matki Boskiej Różańcowej, z 1749 r., 1853 r. Wystrój wnętrza rokokowy, m.in. empory, ołtarz połączony z amboną, chrzcielnica, krucyfiks z poł. XVI w.,
  • cmentarz przy wieży, XIII w.
    • ruina kościoła pw. Najświętszej Marii Panny, XIII-wiecznego, przełom XV/XVI w.
    • mur obronny, z przełomu XV/XVI w.
    • budynek bramny, z przełomu XV/XVI w.
  • cmentarz ewangelicki, nieczynny, z drugiej połowy XIX w.
  • zespół zamkowy
    • zamek, już nieistniejący, pozostałości fosy
    • park, z pierwszej połowy XIX w.

Kościoły

Obecnie na terenie wsi działalność duszpasterską prowadzą następujące kościoły:

Złoża agatów

W pobliżu wsi znajdują się najbardziej znane i największe w Polsce złoża agatów, wydobywane w większości nielegalnie przez kolekcjonerów. Agaty występują w obrębie permskich porfirów.

Zobacz też

Przypisy

  1. 1 2 GUS: Ludność – struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.
  2. ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 835 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  3. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 90117
  4. ↑ Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. Nr 142, poz. 262).
  5. ↑ Urząd Miasta i Gminy w Świerzawie: Sołectwa. [dostęp 2010-09-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-04)].
  6. ↑ Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200).
  7. ↑ GUS. Rejestr TERYT.
  8. ↑ Bronowicki J. Bobak D., MASOJĆ M., 1998: Nowe stanowiska z epoki kamienia w Nowym Kościele na Pogórzu Kaczawskim. ŚLĄSKIE SPRAWOZDANIA ARCHEOLOGICZNE, 40: 31-40.
  9. ↑ Lisowska E., 2017: Grodzisko wczesnośredniowieczne w Nowym Kościele – Dynowicach. Sudety, 1(165): s. 16–17.
  10. ↑ Lisowska, s. 16.
  11. ↑ Krzysztof Maciejak, Marcin Maciejak: Zakłady górnicze „Nowy Kościół”. [w:] Hereditas Minariorum [on-line]. 11 2016, 3 s. 83–108. [dostęp 2022-11-17]. ISSN 2450-4114. (pol. • ang.).
  12. ↑ Aleksander Kowalski i inni, Antropogeniczne zmiany rzeźby na terenach górniczych Starego Zagłębia Miedziowego (synklinorium północnosudeckie) w świetle analiz geomorfometrycznych NMT LiDAR i danych archiwalnych, „Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego”, 469, 2017, s. 177–200, DOI: 10.5604/01.3001.0010.0080, ISSN 0867-6143 [dostęp 2022-11-17] (pol. • ang.).
  13. ↑ Krzysztof Maciejak, Kinga Maciejak, Nieznany ośrodek dawnego górnictwa rud miedzi pod Nowym Kościołem i Sokołowcem na Pogórzu Kaczawskim, [w:] Materiały I. Warsztatów Dziedzictwo i historia górnictwa, 2016, s. 34–41, ISBN 978-83-942205-5-6 [dostęp 2022-11-17] (pol.).
  14. ↑ Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 264. [dostęp 2012-11-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-03-27)].
  15. ↑ Janusz Czerwiński, Ryszard Chanas, Dolny Śląsk – przewodnik, Warszawa: Wyd. Sport i Turystyka, 1977, s. 392.
  16. 1 2 Florek W., Olszowa A., 2008: Morfologiczne skutki eksploatacji agatów w dolinie środkowej Kaczawy. Landform Analysis, Vol. 9: 280–284. .

Bibliografia

  • Pogórze Kaczawskie, Słownik geografii turystycznej Sudetów, tom 7, pod red. M. Staffy, Wydawnictwo I-BiS, Wrocław 2002, ISBN 83-85773-47-9.
  • Góry i Pogórze Kaczawskie. Skala 1:40.000. Jelenia Góra: Wydawnictwo Turystyczne Plan, 2004. wyd. II. ISBN 83-88049-02-X.
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.