Józef Siemaszko
Biskup litewski i wileński
Kraj działania

Imperium Rosyjskie

Data i miejsce urodzenia

25 grudnia 1798
Pawłówka

Data i miejsce śmierci

23 listopada 1868
Wilno

Miejsce pochówku

Cerkiew Św. Ducha w Wilnie

Wyznanie

prawosławne

Kościół

Rosyjski Kościół Prawosławny

Inkardynacja

Eparchia wileńska i litewska

Prezbiterat

ok. 1820

Chirotonia biskupia

1833

Odznaczenia
Sukcesja apostolska
Data konsekracji

1833

Konsekrator

Jozafat Bułhak

Współkonsekratorzy

Jakub Martusiewicz,
Szymon Michał Giedroyć

Józef, imię świeckie Józef Siemaszko, ros. Iosif Iosifowicz Siemaszko (ur. 14 grudnia?/25 grudnia 1798 w Pawłówce w powiecie lipowieckim, zm. 23 listopada 1868 w Wilnie) – biskup Kościoła greckokatolickiego, następnie prawosławny biskup wileński i litewski. Doktor teologii, rusofil, główny twórca i realizator kasaty Cerkwi unickiej w Cesarstwie Rosyjskim w 1839 r..

Życiorys

Pochodził z Ukrainy Prawobrzeżnej. Urodził się w rodzinie szlacheckiej herbu Syrokomla. Był synem Józefa Siemaszki i jego żony Tekli zd. Iwanowskiej. Jego ojciec początkowo zajmował się uprawą roli i handlem, następnie został w 1811 r. duchownym unickim i wreszcie stracił parafię, gdy odmówił przystąpienia do Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego. Jako że w regionie, z którego pochodził, niemal nie było świątyń katolickich, w dzieciństwie częściej uczęszczał na nabożeństwa prawosławne niż katolickie. Jego językiem ojczystym był ukraiński, języka polskiego nauczył się w szkole. Ukończył szkołę w Niemirowie, a następnie Główne Seminarium w Wilnie, w wieku 21 lat został wyświęcony na kapłana unickiego. Jak sam wspominał, uważał się w tym czasie za polskiego patriotę i czuł przywiązanie do obrządku rzymskokatolickiego. W 1822 został asesorem Kolegium Duchownego w Petersburgu. Dzięki swojej pracowitości i ambicji w 1825 uzyskał urząd prałata scholastyka unickiej diecezji łuckiej. W czasie pobytu w Petersburgu nawiązał szerokie kontakty, w tym z kierującym departamentem wyznań obcych w Ministerstwie Oświecenia Publicznego G. Kartaszewskim oraz z samym ministrem oświecenia Aleksandrem Szyszkowem. Zachwycony przepychem prawosławnych świątyń rosyjskiej stolicy, a zarazem zniechęcony do duchowieństwa rzymskokatolickiego, które traktowało unitów w sposób protekcjonalny, przyjął jako swoją tożsamość rosyjską.

Memoriał w sprawie Kościoła unickiego

Orientując się w polityce carskiej cara Mikołaja I wobec Kościoła unickiego, w 1827 przedstawił Kartaszewskiemu memoriał opisujący bieżącą strukturę Kościoła unickiego w Imperium Rosyjskim. Zaproponowane w memoriale zmiany prowadziły de facto do likwidacji obrządku unickiego i doprowadzenie do konwersji jego wyznawców na prawosławie. Memoriał Siemaszki zakładał wprowadzenie następujących rozwiązań:

  • likwidację dwóch z istniejących czterech diecezji unickich, rozmieszczenie stolic biskupich w miastach, gdzie nie istniały diecezje łacińskie,
  • podporządkowanie spraw Kościoła unickiego Świątobliwemu Synodowi Rządzącemu,
  • reorganizacja zakonu bazylianów na wzór prawosławny: podporządkowanie klasztorów biskupom diecezji, na terenie których się znajdowały,
  • utworzenie szkół dla dzieci duchownych unickich nieprowadzonych przez bazylianów,
  • nadanie władzom świeckim uprawnień do nagradzania duchownych unickich.

Opisywane zmiany maksymalnie upodobniłyby Kościół unicki w Imperium Rosyjskim do Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego, tym samym przygotowując grunt pod likwidację unii. Oprócz memoriału zawierającego najbardziej ogólne sugestie dalszego postępowania w kwestii Kościoła unickiego Siemaszko opracowywał także sugestie szczegółowe – plany kasat klasztorów katolickich (unickich i łacińskich) i przejmowania ich majątków, statut Wileńskiej Akademii Duchownej – unickiej uczelni teologicznej działającej niezależnie od biskupa diecezjalnego. Redagował także odpowiedzi władz rosyjskich na listy papieża w sprawie unitów. W latach 1827–1839 Józef Siemaszko faktycznie jednoosobowo kreował politykę Ministerstwa Oświecenia Publicznego wobec unitów. W 1832 r. car Mikołaj I zgodnie z jego sugestią podporządkował Kolegium Duchowne, nadzorujące Kościół unicki w Rosji, Świątobliwemu Synodowi Rządzącemu, a więc najwyższemu kolegialnemu organowi Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej. Hierarchowie prawosławni nie byli jednak zadowoleni z takiego rozwiązania, wychodząc z założenia, że bardziej skuteczne będzie doprowadzanie do konwersji poszczególnych unickich parafii na prawosławie niż odgórne wcielenie całej struktury kościelnej.

W 1829 r. został konsekrowany na biskupa pomocniczego unickiej diecezji litewskiej, w 1833 r. został jej ordynariuszem. Jeszcze w tym samym roku – 12 maja 1833 – złożył prośbę o przyjęcie unitów do Cerkwi prawosławnej. Ponownie jednak jego natychmiastowej konwersji sprzeciwili się hierarchowie prawosławni.

Przeprowadził istotne reformy w Kościele greckokatolickim, które docelowo miały doprowadzić do jego przyłączenia do Cerkwi prawosławnej. Zlikwidował prawo patronatu, wprowadził do Kościoła unickiego prawosławne księgi liturgiczne. W cerkwiach unickich, których wygląd i wyposażenie uległ w poprzednich dziesięcioleciach latynizacji, przywrócono ikonostasy, prawosławne utensylia i szaty liturgiczne. Przekonywał duchownych unickich, którzy znacznie lepiej posługiwali się językiem polskim niż rosyjskim, do porzucenia tożsamości ruskiej (ukraińskiej lub białoruskiej) i przyjęcia rosyjskiej, kultywowania pamięci o dawnej polskiej polityce wspierającej Kościół rzymskokatolicki kosztem innych wyznań, a w konsekwencji - do popierania władzy carskiej.

3 marca 1838 Józef Siemaszko stanął na czele Kolegium Greckokatolickiego. W 1839 na synodzie w Połocku opowiedział się za przyłączeniem całego Kościoła greckokatolickiego do Cerkwi prawosławnej; został biskupem prawosławnym.

Odznaczenia

Zobacz też

Uwagi

  1. ↑ W Starym Pawłówku: Stary Pawłówek lub Stare Pawłówko (pow. lipowiecki). Być może chodzi o różne określenia tej samej miejscowości.
  2. ↑ W swoich pamiętnikach Siemaszko podkreślał wczesne związki z prawosławiem swoje i swojej rodziny. Na terenach I i II zaboru rosyjskiego duchowni prawosławni intensywnie przejmowali parafie i świątynie unickie (greckokatolickie). Ta forsowna polityka została zliberalizowana po śmierci Katarzyny II, wraz z początkiem panowania Pawła I. Jeżeli chodzi o istnienie w regionie świątyń katolickich, to na przykład w sąsiednich Ilińcach znajdował się kościół rzymskokatolicki.
  3. ↑ Organ ten odpowiedzialny był za nadzór nad działalnością Kościoła katolickiego (wszystkich obrządków) w Rosji.

Przypisy

  1. 1 2 Chotkowski 1885 ↓, s. 8.
  2. 1 2 3 4 5 Zięba ↓.
  3. ↑ Siemaszko Józef (Josif), [w:] Encyklopedia PWN [dostęp 2023-08-23].
  4. 1 2 3 Kołbuk 2015 ↓, s. 27.
  5. 1 2 Tarasiuk 2019 ↓, s. 45.
  6. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Plokhy 2019 ↓, s. 127–129.
  7. 1 2 3 4 5 6 Radwan 2019 ↓, s. 55–59.
  8. ↑ W. Osadczy: Święta Ruś. Rozwój i oddziaływanie idei prawosławia w Galicji. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2007, s. 351–353. ISBN 978-83-227-2672-3.
  9. ↑ Plokhy 2019 ↓, s. 130.
  10. ↑ Antoni Mironowicz: Wpływ wyznań na kształtowanie się świadomości narodowej mieszkańców Białorusi w XIX wieku. Białoruskie Zeszyty Historyczne w Bibliotece Kamunikat. [dostęp 2010-08-04].
  11. ↑ Wiadomości zagraniczne. Rossyja. „Gazeta Lwowska”, s. 1, Nr 8 z 18 stycznia 1834.

Bibliografia

Linki zewnętrzne


This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.