Międzynarodowy numer rachunku bankowego (ang. International Bank Account Number – IBAN) – międzynarodowy standard służący do identyfikowania rachunków płatniczych.

Standard został utworzony przez Europejski Komitet Standardów Bankowych (ang. European Committee for Bank Standardisation), po czym przyjęto go jako ISO 13616. Międzynarodowy numer rachunku bankowego składa się z dwuliterowego kodu kraju ISO 3166-1, po którym następują dwie cyfry sprawdzające (suma kontrolna), oraz do trzydziestu znaków alfanumerycznych (liter lub cyfr), które zawierają numer rozliczeniowy i numer rachunku, określanych razem jako BBAN (ang. Basic Bank Account Number – podstawowy numer rachunku bankowego). Decyzja o długości tego bloku należy do poszczególnych krajów, z tym, że dany kraj musi posiadać jedną, określoną długość. W BBAN musi się zawierać unikatowy kod identyfikujący bank, o określonej długości i określonym miejscu, w którym się on rozpoczyna. Jego pozycja i długość również zależy od danego kraju.

W transakcjach elektronicznych kod IBAN powinien być przechowywany w jednym ciągu, bez spacji, jednakże w przypadku dokumentów na papierze powinien być zapisywany w grupach po cztery znaki, przy czym ostatnia grupa może mieć ich mniejszą liczbę (ze względu na różną liczbę znaków w poszczególnych państwach).

Kod IBAN został utworzony, by wspomóc obsługę płatności w Unii Europejskiej. Klienci, zwłaszcza osoby fizyczne oraz małe i średnie przedsiębiorstwa, często napotykają na problemy związane z różnymi standardami bankowości na świecie. Podanie numeru konta odbiorcy w formacie IBAN oraz kodu BIC banku jest obowiązkowe podczas wysyłania poleceń przelewu typu SEPA (w euro do państw Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz Islandii, Norwegii i Szwajcarii).

Kraje IBAN (stan na luty 2024)

Lista krajów i terytoriów zależnych, w których banki stosują numerację rachunków w standardzie IBAN.

W kolumnie Długość podano liczbę znaków, z których składa się cały IBAN (wraz z kodem kraju), nie wliczając w to odstępów rozdzielających bloki znaków. Oznaczenia w kolumnie Format: N – cyfra, A – litera, X – znak (litera lub cyfra).

Przykłady

• Austria – ATkk BBBB BCCC CCCC CCCC

B = kod banku, C = numer konta

• Belgia – BEkk CCCC CCCC CCKK

10 cyfr (C) reprezentuje bank i numer konta.

• Czechy - CZkk BBBB CCCC CCCC CCCC CCCC

kk = suma kontrolna; B = kod banku; C = numer konta

• Dania – DKkk CCCC CCCC CCCC CC

Ostatnie 14 cyfr reprezentuje bank i numer konta.

• Francja – FRkk BBBB BGGG GGCC CCCC CCCC CKK

Pierwsze 5 znaków to numer banku, kolejne 5 to numer agencji, kolejne 11 to numer konta, a 2 ostatnie to znaki kontrolne wyliczone z poprzedzających 21.

• Niemcy – DEkk BBBB BBBB CCCC CCCC CC

Pierwsze 8 cyfr to identyfikator banku, ostatnie 10 to numer konta.

• Irlandia – IEkk AAAA BBBB BBCC CCCC CC

Pierwsze 4 znaki alfanumeryczne to początek kodu SWIFT. Następnie sześciocyfrowy kod banku i 8 cyfr numeru rachunku. Uwaga: niektóre banki w Irlandii w ośmiocyfrowym numerze konta stosują litery.

• Włochy – ITkk BBBB BBBB BBBX XXXX XXXX XXX

Pierwsze 11 cyfr to numer banku, ostatnie 12 jest numerem konta.

• Holandia – NLkk BBBB CCCC CCCC CC

Pierwsze 4 znaki alfanumeryczne to symbol banku, kolejne 10 cyfr to numer rachunku.

• Polska – PLkk BBBB BBBB MMMM MMMM MMMM MMMM

Pierwsze 2 cyfry to cyfry kontrolne. Następnych 8 cyfr to identyfikator banku-oddziału (z czego jego ostatnia, ósma cyfra jest cyfrą kontrolną, wyliczoną z pozostałych siedmiu). Ostatnie 16 to numer rachunku.

• Portugalia – PT50 BBBB BBBB CCCC CCCC CCCK K

Pierwsze 2 cyfry to cyfry kontrolne - zawsze 50. Następnych 8 cyfr to identyfikator banku-oddziału. Następne 11 to numer rachunku, a następne 2 cyfry to liczba kontrolna dla cyfr od piątej do dwudziestej trzeciej wyliczona zgodnie z algorytmem MOD 97,10 wg ISO-7064.

• Rumunia – ROkk BBBB CCCC CCCC CCCC CCCC

Pierwsze 4 znaki to numer banku, ostatnie 16 reprezentują oddział banku oraz numer rachunku, utworzone w zależności od banku (zwykle pierwsze 4 z szesnastu to numer oddziału). Niektóre banki zawierają identyfikator waluty ISO 4217 w numerze rachunku.

• Hiszpania – ESkk BBBB GGGG KKCC CCCC CCCC
• Wielka Brytania – GBkk BBBB SSSS SSCC CCCC CC

Czterocyfrowy identyfikator banku, następnie kod oddziału (zwykle) i numer rachunku.

Sprawdzanie i wyliczanie cyfr kontrolnych

Algorytm sprawdzania cyfr kontrolnych:

• Weź pełny numer konta (razem z kodem kraju), bez spacji.
• Sprawdź, czy zgadza się długość numeru dla danego kraju.
• Przenieś 4 pierwsze znaki numeru na jego koniec.
• Przekształć litery w numerze konta na ciągi cyfr, zamieniając 'A' na '10', 'B' na '11' itd., aż do 'Z' na '35' (dla Polski 2521).
• Potraktuj otrzymany ciąg znaków jak liczbę i wylicz resztę z dzielenia przez 97.
• Jeśli reszta jest równa 1, to numer konta ma prawidłowe cyfry kontrolne.

Program w języku Python sprawdzający poprawność numeru IBAN, podanego jako pierwszy argument (dla kodów polskich i niemieckich sprawdza długość kodu):

#!/usr/bin/env python
# -*- coding: utf-8 -*
import sys

_lengths = { 'pl': 28, 'de': 22 } # tu można rozszerzyć o pozostałe kraje

def _norm_char(c):
    if c.isalpha():
        return str(ord(c.lower()) - ord('a') + 10)
    else:
        return c

def check_iban(num):
    if not num.isalnum():
        return False, 'Numer może zawierać tylko znaki alfanumeryczne.'
   
    prefix = num[:2].lower()
    if not prefix.isalpha():
        return False, 'Numer nie zaczyna się od kodu kraju.'
    expected_length = _lengths.get(prefix)
    l = len(num)
    # dla nieobsługiwanych krajów nie sprawdzamy długości
    if (expected_length is not None) and (l != expected_length):
        return False, 'Nieprawidłowa długość kodu ({} znak{} zamiast {}).'.format(len(num), ('' if l == 1 else 'i' if (1 < l % 10 < 5) and not (10 < l % 100 < 20) else 'ów'), expected_length)
   
    i = int(''.join(_norm_char(j) for j in num[4:] + num[:4]))
    if i % 97 != 1:
        return False, 'Nieprawidłowa suma kontrolna.'
    return True, None

num = sys.argv[1]
ok, msg = check_iban(num)
if ok:
    print('Numer {} jest poprawnym numerem IBAN.'.format(num))
else:
    print('Numer {} jest błędny. {}'.format(num, msg))

Funkcja w języku PL/SQL sprawdzająca poprawność cyfr kontrolnych dla polskiego numeru konta.

create or replace
FUNCTION udf_WyliczNRB(
  v_bban IN VARCHAR2)
RETURN VARCHAR2
AS
  in_v_bban VARCHAR2(100);

BEGIN
  in_v_bban := v_bban;
  in_v_bban := replace(REPLACE(in_v_bban, ' '), '-'); -- usunięcie spacji i myślników
  IF LENGTH(in_v_bban) <> 28 THEN
     RETURN 'Nieprawidłowy nr rachunku - zła długość';
  END IF;
  IF regexp_like(in_v_bban, '[A-Z]{2}\d{26}') THEN -- sprawdzenie formatu podanego numeru IBAN
  
    IF mod(to_number(
      substr(in_v_bban, 5, 24) || 
      ascii(substr(in_v_bban, 1, 1)) - 55 ||
      ascii(substr(in_v_bban, 2, 1)) - 55 ||
      substr(in_v_bban, 3, 2)), 97) = 1 then
      
      RETURN 'Cyfry kontrolne są poprawne';
      else
        RETURN 'Błędne cyfry kontrolne';
    end if;
  else
    RETURN 'Nieprawidłowy nr rachunku - zły format';
  END IF;
END;

Algorytm wyliczania cyfr kontrolnych:

• Stwórz numer konta składający się z kodu kraju, dwóch cyfr 0 a następnie numeru konta.
• Przenieś 4 pierwsze znaki numeru konta na jego koniec.
• Zamień litery w numerze konta na ciągi cyfry, zamieniając 'A' na '10', 'B' na '11' itd. aż do 'Z' na '35'.
• Potraktuj otrzymany ciąg znaków jak liczbę i wylicz resztę z dzielenia przez 97.
• Otrzymany wynik odejmij od 98, jeśli jest to liczba jednocyfrowa, dodaj na początku zero.

Funkcja w języku C# wyliczająca cyfry kontrolne dla polskiego numeru konta, podanego jako argument:

  public static string WyliczNRB(string bban) {
      if (string.IsNullOrEmpty(bban))
          throw new ArgumentException("Nie podano numeru rachunku.");
      bban = bban.Replace(" ", null); // usunięcie ewentualnych spacji
      if (!Regex.IsMatch(bban, @"^\d{24}$"))
          throw new ArgumentException("Podany numer rachunku jest nieprawidłowy.");
  
      string nr2 = bban + "252100"; // A=10, B=11, ..., L=21, ..., P=25 oraz 2 zera
      int modulo = 0;
      foreach (char znak in nr2) 
          modulo = (10 * modulo + int.Parse(znak.ToString())) % 97;
      modulo = 98 - modulo;
  
      // zwrócenie w postaci czytelnej dla człowieka
      return string.Format("{0:00} {1}", modulo, string.Join(" ",
          Regex.Split(bban, "(....)(....)(....)(....)(....)(....)")).Trim());
  }

Funkcja w języku Transact-SQL wyliczająca cyfry kontrolne dla polskiego numeru konta, podanego jako argument:

  CREATE FUNCTION dbo.udf_WyliczNRB (@bban VARCHAR(32)) RETURNS VARCHAR(26) AS
  BEGIN
      SET @bban = REPLACE(@bban, ' ', '')  -- usuniecie ewentualnych spacji
      IF LEN(@bban) <> 24 RETURN 'Nieprawidlowy nr rachunku'
      IF PATINDEX('%[^0123456789]%', @bban) <> 0 RETURN 'Nieprawidlowy nr rachunku'
  
      DECLARE @bban2 DECIMAL(32,0)
      SET @bban2 = CAST(@bban AS DECIMAL(32,0))*1000000 + 252100
      RETURN right('00'+ CAST(98 - (@bban2 - FLOOR(@bban2 / 97)*97) AS VARCHAR(2)),2) + @bban
  END

i sposób skorzystania z niej:

  SELECT dbo.udf_WyliczNRB('114020040000123456789012');
  20114020040000123456789012

Przypisy

Linki zewnętrzne

• Walidator numerów IBAN polskich i zagranicznych, nr banków i innych.
• Kalkulator numerów IBAN