Twardziaczek cuchnący (Gymnopus foetidus (Sowerby) P.M. Kirk) – gatunek grzybów należący do rodziny podziemniczkowatych (Hymenogastraceae).

Systematyka i nazewnictwo

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Gymnopilus, Hymenogastraceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi.

Po raz pierwszy opisał go w 1796 r. James Sowerby, nadając mu nazwę Merulius foetidus. Obecną nazwę nadał mu Paul Michael Kirk w 2014 r. Ma 14 synonimów. Niektóre z nich:

• Marasmiellus foetidus (Sowerby) Antonín, Halling & Noordel. 1997
• Micromphale foetidum (Sowerby) Singer 1945
• Micromphale rufocarneum (Velen.) Knudsen 1991.

Barbara Gumińska i Władysław Wojewoda w 1983 r. nadali mu polską nazwę pępownik niemiły, a W. Wojewoda w 2003 r. zarekomendował nazwę twardziaczek cuchnący. Obydwie nazwy są niespójne z aktualną nazwą naukową.

Morfologia

Kapelusz

Średnica 1–3 cm, początkowo wypukły, potem spłaszczony, często z falistym i rowkowanym brzegiem. Powierzchnia żłobkowana aż do środka, żółtobrązowa do czerwonawobrązowej, na środku ciemniejsza.

Blaszki

Przyrośnięte, dość szerokie, z międzyblaszkami, różowawe do czerwonobrązowych.

Trzon

Wysokość 15–30 mm, grubość 1–4 mm, sztywny, cylindryczny, zwężający się ku podstawie. Powierzchnia aksamitnie owłosiona, czerwonobrązowa do czarnobrązowej.

Miąższ

Cienki, brązowawy, o zapachu zgniłej kapusty lub czosnku.

Cechy mikroskopowe

Zarodniki eliptyczne, 7–10 × 3,5–5 µm.

Gatunki podobne

Wśród występujących w Polsce najbardziej podobny jest twardziaczek bezwonny (Gymnopus inodorus), ale odróżnia się brakiem zapachu. Łysostopek cuchnący (Gymnopus impudicus) ma zapach, ale inny, ponadto ma dłuższy trzon i kapelusz nieprążkowany. Łysostopek kapuściany (Gymnopus brassicolens) również rośnie na drewnie, ale ma gęstsze i węższe blaszki.

Występowanie i siedlisko

Twardziaczek cuchnący występuje na niektórych wyspach i na wszystkich kontynentach poza Antarktydą. W Polsce W. Wojewoda w 2003 r. przytoczył liczne stanowiska. Bardziej aktualne stanowiska podaje internetowy atlas grzybów. Znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski. Ma status R – gatunek rzadki.

Grzyb nadrzewny, saprotrof. Występuje na próchniejących gałęziach i gałązkach buka i dębu, zwłaszcza w starych lasach na wapiennym podłożu.

Przypisy