Eurystenes lub Eurysthenes (gr. Εὐρυσθένης Eurysténēs) i Prokles (gr. Προκλῆς Proklês) – w mitologii greckiej bracia bliźniacy, potomkowie Heraklesa, królowie Sparty.
Byli synami Aristodemosa (prawnuka Hyllosa) i jego żony Argeji (praprawnuczki Polynejkesa), bliźniakami. Gdy obaj byli jeszcze młodzi, ich ojciec zmarł z przyczyn naturalnych lub rażony piorunem, niedługo przez rozpoczęciem ostatniej wyprawy Heralidów na Peloponez, zakończonej ich zwycięstwem i podbiciem półwyspu. Przy podziale zdobytych ziem poprzez losowanie Eurystenes i Prokles otrzymali Lakonię.
Eurystenes był założyciel rodu Eurystenidów, nazwanych później Agiadami, od imienia jego syna, Agisa I. Natomiast Prokles był protoplastą dynastii Eurypontydów, która zyskało miano od jego syna, Eurypona.
Wedle przekazu Herodota, w Sparcie utrzymała się tradycja, że Aristodemos zmarł już po zdobyciu Lakonii, a owdowiała Argeja ukrywała przed poddanymi, który z jej synów jest starszym, pragnąc, by obaj zostali królami po swym ojcu. Tak też się stało, zgodnie z nakazem Pytii, która jednak dodała, że większy szacunek winno okazywać się starszemu z braci. Spartanie ostatecznie odkryli prawdę podstępem, a następnie zdecydowali, że wychowanie Eurystenesa odbędzie się na koszt państwa. Herodot podaje ponadto, iż przez całe życie obaj bracia spierali się ze sobą.
Jego opowieść o braciach bliźniakach wyjaśniała pochodzenie diarchii w Sparcie, jak również większy szacunek, który budzili Agiadzi. Hellanikos z Lesbos przypisał Eurystenesowi i Proklesowi stworzenie ustroju Sparty, zaś Eforos wprowadzenie okręgów osadniczych w Lakonii. Były to próby wytłumaczenia osobliwości spartańskich, podobnie jak dopatrywanie się w sporach między bliźniakami źródeł napięć między obiema dynastiami królewskimi.
Przypisy
- ↑ Hammond 1994 ↓, s. 115.
- 1 2 Meier_a ↓, ¶ „Legendary Spartan king...”.
- ↑ Mała encyklopedia 1988 ↓, s. 245.
- ↑ Meier_b ↓.
- ↑ Hammond 1994 ↓, s. 115; Kulesza 2003 ↓, s. 78–79.
- 1 2 Kulesza 2003 ↓, s. 78–79.
- ↑ Grimal 1997 ↓, s. 140.
- ↑ Grimal 1997 ↓, s. 140; Schmidt 2001 ↓, s. 134.
- ↑ Hammond 1994 ↓, s. 144; Mała encyklopedia 1988 ↓, s. 245; Kulesza 2003 ↓, s. 59; Meier_b ↓.
- ↑ Hammond 1994 ↓, s. 144; Kulesza 2003 ↓, s. 78–79.
Bibliografia
- Pierre Grimal: Słownik mitologii greckiej i rzymskiej. przekład zbiorowy. Wyd. 3. Wrocław-Warszawa-Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich Wydawnictwo, 1997, s. 139–140 (hasło Heraklidzi). ISBN 83-04-04389-0.
- N.G.L. Hammond: Dzieje Grecji. przeł. Anna Świderkówna. Wyd. III. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1994. ISBN 83-06-02383-8.
- Ryszard Kulesza: Sparta w V–IV wieku p.n.e. Warszawa: Mada, 2003. ISBN 83-86170-91-3.
- Mała encyklopedia kultury antycznej A – Z. red. Zdzisław Piszczek. Wyd. VI. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1988, s. 246 (hasło Eurystenes). ISBN 83-01-03529-3.
- Mischa Meier: Eurysthenes. Brill. [dostęp 2024-02-15]. (ang.).
- Mischa Meier: Procles. Brill. [dostęp 2024-02-21]. (ang.).
- Joël Schmidt: Słownik mitologii greckiej i rzymskiej. Katowice: Wydawnictwo „Książnica”, 2001, s. 134–135 (hasło Heraklidzi). ISBN 83-7132-526-6.