Emalia drutowa, emalia siedmiogrodzka, emalia filigranowa, emalia węgierska – emalierska technika zdobnicza, polegająca na wypełnianiu emalią pól (komórek) z przylutowanego do metalowej powierzchni drutu, często o splocie filigranowym. W emalii drutowej komórki wypełniane są do niepełnej wysokości, zwykle dwiema warstwami emalii, tak by drut wystawał ponad jej powierzchnię. Po wypaleniu powierzchnia emalii przyjmuje kształt wklęsły, co w połączeniu z wystającymi krawędziami komórek utrudnia jej wyszlifowanie. Nie jest gładka, ale cechuje się wysokim połyskiem, zaś wystający drut zapewnia dodatkowy efekt cieniowania.
Emalia drutowa to technika z grupy emalii artystycznych, zaliczana do technik emalii złotniczych (emalię nakłada się w nich na przedmiot, zamiast go nią malować). Wykazuje pokrewieństwo z techniką emalii komórkowej; wyróżnia ją zastosowanie drutu okrągłego lub czworokątnego jako ścianek komórek.
Początki emalii drutowej datowane są na przełom XIII i XIV stulecia. Jako kraj pochodzenia wymieniane są Włochy lub Siedmiogród. Największą świetnością cieszyła się pomiędzy XV a XVII w. na Węgrzech, w Siedmiogrodzie i we Włoszech. Dla emalii siedmiogrodzkiej charakterystyczne było zastosowanie drutu filigranowego. Wczesne emalie węgierskie naśladowały tkaninę ludową. Początkowo stosowano głównie takie kolory jak czerwień, biel, zieleń; od XVI w. paleta barw stała się chłodniejsza, a czerwień została wyparta przez żółć.
Poza macierzystym obszarem emalia drutowa zaczęła rozpowszechniać się w początkach XVI w.; do Polski trafiła za pośrednictwem węgierskich wykonawców na przełomie XV i XVI w. W drugiej połowie XVII w. ważnym ośrodkiem tej techniki stała się Moskwa. Oprócz Rosji w tamtym okresie stosowano ją na Węgrzech, w południowych Niemczech (z ośrodkami w Norymberdze i Augsburgu) oraz w Holandii.
Uwagi
- ↑ W. Ślesiński podaje nazwy e. drutowa, e. węgierska, e, siedmiogrodzka z e. drutową jako wiodącą (str. 290), A. Tomaszewska-Szewczyk – cztery wymienione ze wskazaniem na e. filigranową (str. 8), w „Słowniku terminologicznym sztuk pięknych” mowa o e. siedmiogrodzkiej i e. węgierskiej (str. 101), Janiszewska i Nowacki wymiennie używają określeń e. drutowa, e. węgierska i e. siedmiogrodzka (str. 87).
Przypisy
- 1 2 3 4 5 6 7 Tomaszewska-Szewczyk 2020 ↓, s. 13.
- 1 2 3 4 5 Ślesiński 1983 ↓, s. 290.
- ↑ Słownik terminologiczny sztuk pięknych 2003 ↓, s. 100-101, 113.
- 1 2 3 4 5 6 Ślesiński 1983 ↓, s. 265.
- ↑ Ślesiński 1983 ↓, s. 289.
- ↑ Słownik terminologiczny sztuk pięknych 2003 ↓, s. 101.
- 1 2 3 Janiszewska i Nowacki 2010 ↓, s. 88.
- 1 2 Ślesiński 1983 ↓, s. 269.
Bibliografia
- Monika Janiszewska, Dariusz Nowacki: „Calix dñi iohannis benedicti de wraticclavia” – zagadkowa fundacja i nieudany falsyfikat. W: Amicissima. Studia Magdalenae Piwocka oblata. Kraków: 2010. ISBN 978-83-932135-0-4. [dostęp 2023-02-11].
- Słownik terminologiczny sztuk pięknych. Wyd. czwarte. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2003. ISBN 83-01-12365-6. [dostęp 2023-02-11].
- Władysław Ślesiński: Techniki malarskie. Spoiwa mineralne. Poznań: Arkady, 1983.
- Alina Tomaszewska-Szewczyk: Szkłem malowane. Problematyka konserwatorska emalierstwa. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2020. ISBN 978-83-231-4364-2.