Ekstremalnie Wielki Teleskop
Extremely Large Telescope – ELT
Państwo

 Chile

Organizacja

Europejskie Obserwatorium Południowe

Lokalizacja

Cerro Armazones, Chile

Wysokość n.p.m.

3046 m

Zakres widma

optyczne, bliska podczerwień

Rozpoczęcie budowy

2014

Ukończenie budowy

2028

Typ

zwierciadlany

Średnica zwierciadła

39 m

Powierzchnia zwierciadła

978 m²

Długość ogniskowej

34,5 m

Montaż

azymutalny

Kopuła

półsferyczna

Położenie na mapie Chile
24°35′20″S 70°11′32″W/-24,588889 -70,192222
Strona internetowa

Ekstremalnie Wielki Teleskop (Extremely Large Telescope – ELT, dawniej: European Extremely Large Telescope – E-ELT) – projekt największego na świecie teleskopu optycznego i na podczerwień opracowany przez Europejskie Obserwatorium Południowe (ESO).

Budowa i działanie

Zwierciadło główne teleskopu ELT o średnicy 39 m ma być wykonane z 798 sześciokątnych elementów, każdy o maksymalnej przekątnej 1,4 m i grubości 5 cm. Towarzyszyć mu będą cztery lustra wtórne: część z nich będzie zmieniać kształt tysiące razy na sekundę, by skompensować drgania obrazu wywołane przejściem światła przez ziemską atmosferę. Dzięki temu ELT podejmie badania, jakich dotąd nikt na świecie nie był w stanie wykonać. Łącznie lustro zapewni badaczom aż 978 m² powierzchni zbierającej – 13 razy więcej niż obecnie największe teleskopy, 100 mln więcej niż nieuzbrojone oko. Dzięki temu pozwoli na obserwowanie Wszechświata bardziej szczegółowo (16 razy) niż Kosmiczny Teleskop Hubble’a, np. umożliwi badanie składu atmosfer planet pozasłonecznych. Początkowe plany zakładały budowę zwierciadła o średnicy 42 m, jednak w 2011 roku w celu redukcji kosztów i przyspieszenia oddania teleskopu do użytku zdecydowano się na zmniejszenie jego rozmiaru.

Na lokalizację teleskopu wybrano górę Cerro Armazones o wysokości 3060 m n.p.m., znajdującą się w centralnej części pustyni Atakama, około 130 km na południe od miasta Antofagasta i 20 km od obserwatorium Cerro Paranal, miejsca położenia teleskopu VLT. Po uruchomieniu będzie zintegrowany z systemem Paranal.

Koszt przedsięwzięcia szacuje się na około 1 miliard euro. Pierwsze światło teleskopu planowane jest na rok 2025.

W marcu 2014 rozpoczęto budowę drogi na szczyt Cerro Armazones. Ceremonia otwarcia odbyła się w Obserwatorium Paranal. Uczestniczyły w niej władze ESO, przedstawiciele państw członkowskich oraz przedstawiciele rządu chilijskiego. Całe wydarzenie było pokazywane na żywo za pośrednictwem strony internetowej ESO. W trakcie uroczystości, 19 czerwca 2014 r., oficjalnie rozpoczęła się budowa – wysadzono część wierzchołka góry, na której znajdzie się teleskop. Łącznie trzeba było usunąć 220 000 m³ skał, aby zrobić miejsce dla platformy teleskopu o wymiarach 150 na 300 metrów. Od roku 2014 kilka prototypowych segmentów dla głównego zwierciadła ELT przechodzi testy niedaleko siedziby ESO w Garching, Niemcy.

25 maja 2016 r. ESO podpisało wart 400 mln euro kontrakt na budowę 85 m kopuły i konstrukcji teleskopu. W 2017 r. na szczycie Cerro Armazones rozpoczęła się budowa kopuły i głównej struktury teleskopu, podpisano kontrakt na zwierciadło główne teleskopu oraz odlano zwierciadło wtórne.

Teleskop ma pomóc w poszukiwaniu planet pozasłonecznych z warunkami sprzyjającymi życiu oraz służyć „gwiezdnej archeologii” poprzez badania starych gwiazd i populacji gwiazdowych w sąsiednich galaktykach.

Dzięki udziałowi Polski w ESO, polscy astronomowie będą mieli dostęp do teleskopu i udział w jego odkryciach, a polskie firmy uczestniczą w jego konstrukcji.

Wizualizacja

Zobacz też


Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 ESO’s Extremely Large Telescope. Europejskie Obserwatorium Południowe. [dostęp 2019-08-22]. (ang.).
  2. ↑ About / Timeline. ESO-ELT. [dostęp 2024-01-13]. (ang.).
  3. ↑ ESO, Renaming the E-ELT – Statement from ESO’s Director General [online], www.eso.org [dostęp 2017-09-06] (pol.).
  4. 1 2 3 4 5 Praca zbiorowa: Osiąganie nowych granic w astronomii. ESO, 2014-październik. s. 22–23. [dostęp 2015-10-29]. (pol.).
  5. ↑ The E-ELT in numbers. [dostęp 2010-04-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-08-07)]. (ang.).
  6. ↑ Weronika Śliwa. W obserwatorium. Po prostu brak słów. „Wiedza i Życie”. 8 (956), s. 78, 2014-sierpień. Prószyński Media Sp. z o.o.. ISSN 0137-8929. (pol.).
  7. 1 2 Govert Schilling: Europe Downscales Monster Telescope to Save Money. ScienceInsider, 2011-06-14. [dostęp 2011-08-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-05-17)]. (ang.).
  8. ↑ Rozpoczęto budowę drogi na Armazones. [w:] ann14019-pl – Ogłoszenie [on-line]. Europejskie Obserwatorium Południowe, 2014-03-14. [dostęp 2014-06-20]. (ang.).
  9. ↑ Agnieszka Ryś: Kosmos. Eksplozja na Cerro Armazones. T. 102. Poznań: Amermedia Sp. z o.o., 2014, s. 3. ISBN 978-83-252-2318-2.
  10. 1 2 Przełomowa chwila dla E-ELT. [w:] eso1419pl – Komunikat organizacji [on-line]. Europejskie Obserwatorium Południowe, 2014-06-19. [dostęp 2014-06-20]. (pol.).
  11. ↑ Alessandra Onorati: ESO podpisało największy w historii astronomii naziemnej kontrakt na kopułę i główną strukturę teleskopu E-ELT. ESO, 25 maja 2016. [dostęp 2016-06-05]. (pol.).
  12. ↑ ESO, Uroczystość z okazji wmurowania kamienia węgielnego pod budowę Ekstremalnie Wielkiego Teleskopu (ELT) – Rozpoczęcie budowy kopuły i teleskopu ELT [online], www.eso.org [dostęp 2017-09-06] (pol.).
  13. ↑ ESO, ESO podpisało kontrakty na gigantyczne lustro główne teleskopu ELT [online], www.eso.org [dostęp 2017-09-06] (pol.).
  14. ↑ ESO, Odlano zwierciadło wtórne dla ELT – Największe wyprodukowane zwierciadło wypukłe [online], www.eso.org [dostęp 2017-09-06] (pol.).
  15. ↑ Przemek Berg. Potrójne widzenie. „Wiedza i Życie”. 8 (968), s. 22–27, sierpień 2015. Prószyński Media Sp z o.o.. ISSN 0137-8929. (pol.).
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.