Siteczko przędne, pólko przędne, płytka przędna, kribellum (łac. cribellum) – struktura anatomiczna występująca u niektórych pająków, służąca do wytwarzania nici przędnej.

Geneza

Według jednej z teorii, wszystkie pająki wyższe były pierwotnie wyposażone w cribellum, jednak w procesie ewolucji wiele razy ulegało ono zanikowi i redukcji do stożeczka (kolulusa), nieposiadającego ujść gruczołów przędnych. U podrzędu Mesothelae zamiast cribellum występuje w jego miejscu czwarta para kądziołków przędnych, dlatego jedna z teorii głosi, że cribellum to silnie przekształcone kądziołki przędne. Bywa, że w obrębie jednej rodziny występują pająki z cribellum i bez niego, jest tak np. u płachtowcowatych czy sidliszowatych.

Budowa i zastosowanie

Większość pająków dysponuje trzema parami kądziołków przędnych, jednak wybrane gatunki pająków (określane jako przędniki, ang. cribellate) posiadają dodatkowo cribellum. Jest to ruchoma owalna struktura położona w poprzek opistosomy, nieraz podzielona, znajduje się ponad kądziołkami przędnymi. Składa się z setek bądź tysięcy (nawet do 40 000) małych wydłużonych ujść gruczołów przędnych. Poprzez zaangażowanie niemal wszystkich gruczołów przędnych położonych na ruchomym cribellum dochodzi do uformowania silnie poskręcanej nici przędnej za pomocą grzebienia przędnego (calamistrum) z trójwymiarowej, powtarzalnej struktury cienkich włókien o grubości około 0,00001 mm. Nić przędna pochodząca z cribellum nie jest lepka bądź kleista jak ta z kądziołków przędnych, ma jednak silne właściwości adhezyjne dzięki fizycznemu zakleszczeniu, oddziaływaniom van der Waalsa oraz siłom kapilarnym. Jest także nanoszona na nić z kądziołków przędnych. Służy do unieruchamiania ofiar, np. za pomocą sieci.

Przypisy

  1. ↑ Marek Żabka: Pająki – Araneae. W: Zoologia: Stawonogi. T. 2, cz. 1. Szczękoczułkopodobne, skorupiaki. Czesław Błaszak (red. nauk.). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2011, s. 80. ISBN 978-83-01-16568-0.
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 Heiko Bellmann, Pająki i inne pajęczaki, Wydanie zaktualizowane, Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2021, s. 14, ISBN 978-83-7763-486-8, OCLC 1273295378 [dostęp 2022-02-07].
  3. ↑ Heiko Bellmann, Przewodnik kieszonkowy: Pająki, Henryk Grabarczyk (tłum.), Warszawa: Oficyna Wydawnicza Multico, 1998.
  4. 1 2 Czesław Jura: Bezkręgowce: podstawy morfologii funkcjonalnej, systematyki i filogenezy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005, s. 508.
  5. 1 2 3 Cribellum. Merriam-Webster. [dostęp 2022-02-06]. (ang.).
  6. 1 2 3 4 5 6 7 8 Cribellate Vs. Ecribellate Silk [online], Hebets Lab [dostęp 2022-02-06] (ang.).
  7. ↑ Antonín Kůrka, Pavouci České republiky, wyd. Vyd. 1, Praha: Academia, 2015, s. 18, ISBN 978-80-200-2384-1, OCLC 907517275 [dostęp 2022-02-07].
  8. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Margret Weissbach, Marius Neugebauer, Anna-Christin Joel, Cribellate thread production as model for spider’s spinneret kinematics, „Journal of Comparative Physiology A”, 207 (2), 2021, s. 128, DOI: 10.1007/s00359-020-01460-4, ISSN 0340-7594, PMID: 33483834, PMCID: PMC8046689 [dostęp 2022-02-06] (ang.).
  9. 1 2 3 4 Peter Michalik i inni, Functional trade-offs in cribellate silk mediated by spinning behavior, „Scientific Reports”, 9 (1), 2019, s. 9092, DOI: 10.1038/s41598-019-45552-x, ISSN 2045-2322, PMID: 31235797, PMCID: PMC6591232 [dostęp 2022-02-06] (ang.).
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.