Czernidłak wielkopierścieniowy (Coprinus sterquilinus (Fr.) Fr.) – gatunek grzybów należący do rodziny pieczarkowatych (Agaricaceae).

Systematyka i nazewnictwo

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Coprinus, Agaricaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi.

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w roku 1821 Elias Fries nadając mu nazwę Agaricus sterquilinus. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w roku 1838 ten sam autor, przenosząc go do rodzaju Coprinus.

Synonimy:

• Agaricus oblectus Bolton 1792
• Agaricus sterquilinus Fr. 1821
• Coprinus oblectus (Bolton) Gray 1821
• Coprinus sterquilinus (Fr.) Fr. 1838 var. sterquilinus

Nazwę polską zaproponował Władysław Wojewoda w 2003 r., wcześniej (w 1830 r.) Józef Jundziłł opisywał ten gatunek jako bedłka gnojowa.

Morfologia

Kapelusz

Młody ma kształt cylindryczno-eliptyczny, wysokość 3-6 cm i średnicę 2-2,5 cm. Z wiekiem staje się stożkowaty, osiągając średnicę 7 cm. Brzeg początkowo jest przywarty do trzonu, potem gdy kapelusz rozchyla się, często ulega rozdarciu, skrzywieniu lub zapadnięciu. Powierzchnia prążkowana, włókienkowata i pokryta kłaczkowatymi resztkami osłony. Początkowo kapelusz jest biały, potem w miarę dojrzewania coraz ciemniejszy, w końcu czarny i rozpływający się.

Blaszki

Wolne, o szerokości do 7 mm, początkowo stłoczone, potem luźne. Początkowo białe, potem różowawe. Czasami rozwidlone.

Trzon

Wysokość 4-9 cm, grubość 0,6-1 cm. Jest zwężający się w kierunku wierzchołka, nabrzmiały lub bulwiasty u podstawy. Powierzchnia przylegająco włóknista, początkowo biaława, potem szara. Podstawa trzonu osłonięta resztkami białej osłony, czasami po osłonie tej pozostają tylko pierścienie na podstawie trzonu.

Miąższ

Biały, w kapeluszu o grubości do 3 mm na środku i 1 mm przy brzegu, bez wyraźnego smaku i zapachu.

Wysyp zarodników

Czarny. Zarodniki o średnicy 17.5-22.5 (25 × 11.0-13.5 × 9.5-11 µm, eliptyczne lub migdałowate, gładkie, ciemnobrązowe, pora rostkowa nieco ekscentryczna.

Występowanie i siedlisko

Najwięcej stanowisk tego gatunku podano w Ameryce Północnej i Europie, poza tym znany jest jeszcze w Maroku, Chinach i Japonii. W Polsce do 2003 r. podano tylko jedno stanowisko (W. Wojewoda w Ogrodzie Botanicznym w Krakowie, 1996 r.). Znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski. Ma status E– gatunek wymierający.

Saprotrof. Sporadycznie pojawia się na substancjach organicznych; na oborniku, słomie i odchodach zwierząt roślinożernych.

Przypisy