Nakorownik radełkowaty (Xylodon radula (Fr.) Ţura, Zmitr., Wasser & Spirin) – gatunek grzybów należący do rodziny drewniczkowatych (Schizoporaceae).

Systematyka i nazewnictwo

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Xylodon, Schizoporaceae, Hymenochaetales, Incertae sedis, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi.

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w roku 1818 Elias Fries nadając mu nazwę Hydnum radula. W 1967 r. M.K. Nobles zmienił nazwę na Basidioradulum radula. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadali mu w 2011 r. Ţura, Zmitr., Wasser i Spirin.

Synonimy:

W 1983 r. Barbara Gumińska i W. Wojewoda opisywali ten gatunek pod nazwą strzępkoskórka kolista (wówczas w piśmiennictwie polskim zaliczany był on do rodzaju strzępkoskórka Hyphodontia). Później znany był pod nazwą Basidioradulum radula, a W. Wojewoda w 2003 r. zaproponował dla niego nową polską nazwę – nakorownik radełkowaty. Po przeniesieniu go do rodzaju Xylodon obydwie polskie nazwy są niespójne z nazwą naukową.

Morfologia

Owocnik

Jednoroczny. Jest płasko rozpostarty, początkowo o kształcie okrągłym, cienki i ściśle przylegający do podłoża. Konsystencja dość zdrewniała, powierzchnia początkowo biała, potem jasnożółta, w końcu żółta. Obrzeże pozostaje białe, przez lupę można dostrzec, że jest strzępiaste. Hymenofor kolczasty. Kolce stożkowe, tępe, o długości do 5 mm i szerokości 1–2 mm, o takiej samej barwie, jak owocnik. Mają szorstką, grudkowatą powierzchnię.

Cechy mikroskopowe

System strzępkowy monomityczny. Strzępki cienkościenne, tylko w środkowej części kolców nieco pogrubione. Mają szerokość 3–4 μm, w subhymenium są gęsto rozgałęzione i splątane, poza tym raczej proste. Przegrody nieliczne, wszystkie ze sprzążkami. Cystydy nieliczne, częściej występują w owocnikach dojrzałych. Są cylindryczne z przewężeniami, o jednorodnej zawartości i rozmiarach 50–70 × 5 μm. Podstawki prawie maczugowate lub cylindryczne, z 4 sterygmami i sprzążką przy podstawie. Mają rozmiar 20–25 × 4–6 μm. Zarodniki hialinowe, kiełbaskowate, cienkościenne, gładkie, nieamyloidalne, zazwyczaj o rozmiarach 9–11 × 3–3,5 μm.

Występowanie i siedlisko

Występuje w Azji (Indie, Japonia, Korea), Australazji, Europie, Ameryce Północnej i Południowej. W Polsce średnio częsty, notowany głównie w górach.

Występuje w lasach, parkach i ogrodach na martwych gałęziach, gałązkach i na drewnie, głównie drzew liściastych, ale także na jodle. Rozwija się głównie na korze, ale czasami także na drewnie. Wywołuje białą zgniliznę drewna.

Gatunki podobne

Na drzewie rozwija się wiele podobnych gatunków grzybów o rozpostartym, kolczastym owocniku. W diagnozie taksonomicznej M.K. Nobles podkreśla, że gatunek ten rośnie na korze i ma kolisty owocnik, jednak może rosnąć również na drewnie, a owocnik kolisty jest tylko u młodych okazów. Morfologicznie bardzo podobna jest strzępkoskórka szczeciniasta (Hyphoderma setigerum) i niektóre inne gatunki z rodzaju Xylodon i Hyphodontia. Również mikroskopowo trudno odróżnić niektóre gatunki tych rodzajów. Wydaje się, że konieczna jest rewizja tych gatunków.

Przypisy