Dzieciństwo i młodość

Lata młodzieńcze spędził w Czerepowcu. Od dzieciństwa marzył o służbie wojskowej. Pierwsza próba przyjęcia do Akademii Marynarki Wojennej zakończyła się niepowodzeniem – nie został przyjęty ze względu na zbyt młody wiek. W 1932 ukończył Szkołę Inżynierii Wojskowej w Leningradzie, a następnie służył w Nadwołżańskim Okręgu Wojskowym. Od września 1937 był studentem Akademii Inżynierii Wojskowej im. Waleriana W. Kujbyszewa w Moskwie. Po wybuchu II wojny światowej odbywał praktyki w bazie morskiej na półwyspie Hanko.

II wojna światowa

Po agresji Niemiec na ZSRR dowodził w stopniu kapitana batalionem w 8 Samodzielnej Brygadzie Piechoty. Wkrótce został przeniesiony w rejon Siniawino, a brygadę przekształcono w 136 Dywizję Strzelecką. Początkowo służył jako technik inżynier, a następnie dowodził 270 pułkiem strzeleckim. W czasie ciężkiej zimy 1943, wraz z tą jednostką brał czynny udział w przełamaniu blokady Leningradu. W styczniu 1944 wojska Frontu Leningradzkiego i Frontu Wołchowskiego w rejonie Szlisselburga przebiły się przez pierścień blokady.

W 1944 uczestniczył w walkach na Przesmyku Karelskim w rejonie Wyborga, gdzie Niemcy stworzyli kilka potężnych linii obrony (w tym odnowiona fińska Linia Mannerheima). Dekretem Prezydium Rady Najwyższej ZSRR z 21 czerwca 1944, za wysokie zdolności organizacyjne, jakość dowodzenia i osobistą odwagę w przełamaniu niemieckiej obrony w pobliżu Leningradu nadano mu Złotą Gwiazdę i tytuł honorowy Bohatera Związku Radzieckiego oraz odznaczono Orderem Lenina.

270 Pułk Strzelecki zajął Estonię, a 6 października 1944 płk Anatolij Afanasjew objął dowództwo 63 Gwardyjskiej Dywizji Strzeleckiej. 9 maja 1945 w miejscowości Kuldiga, brał udział w przyjęciu kapitulacji niemieckiej Grupy Armii Kurlandia, w skład której wchodziła 16 Armia okupująca przez 900 dni jego rodzinne miasto.

Okres powojenny

W 1948 ukończył studia w Akademii Wojskowej Sztabu Generalnego Armii Radzieckiej. Przez następne kilka lat służył na różnych stanowiskach dowodzenia, pracował też w centralnym aparacie ministerstwa obrony ZSRR.

W 1972 w stopniu generała majora przeszedł na emeryturę. Postanowieniem prezydenta Federacji Rosyjskiej z 4 maja 1995 został odznaczony Orderem Żukowa. Order oznaczony nr 2 wręczył generałowi 9 maja 1995, podczas parady z okazji 50. rocznicy zwycięstwa nad nazistowskimi Niemcami, prezydent Rosji Borys Jelcyn.

Zmarł 29 października 2003 w Moskwie i tam został pochowany.