Chromosomy płci, heterochromosomy, allosomy – chromosomy determinujące płeć u rozdzielnopłciowych organizmów eukariotycznych. Płeć osobnika determinuje ich obecność lub ich liczba w stosunku do liczby autosomów.

U człowieka występują 22 pary chromosomów autosomalnych i jedna para chromosomów płci, która odpowiada za determinację płci. Łącznie kariotyp człowieka tworzą 23 pary chromosomów. Osobnik posiadający chromosomy XX jest płci żeńskiej, natomiast osobnik z jednym chromosomem X i jednym chromosomem Y – będzie płci męskiej. X jest większy od Y i zawiera więcej genów. Y zawiera gen SRY determinujący płeć męską. Płeć determinowana jest zatem przez chromosom otrzymany od ojca. W tej sytuacji samce są płcią heterogametyczną, bo mogą wytwarzać dwa rodzaje gamet, a samice płcią homogametyczną. Gen SRY powoduje tworzenie się jąder, a one testosteronu, który z kolei warunkuje drugorzędowe cechy płciowe: prącie, nasieniowody i inne.

Czasem zdarza się, że powstaje chromosom Y bez genu SRY, wtedy rozwija się kobieta XY. Analogicznie rodzą się także mężczyźni z chromosomami XX, w których to gen SRY przeniósł się na jeden z chromosomów X.

Czasami jednak, mimo że istnieje gen SRY, a organizm wytworzy u płodu jądra, ciało nie różnicuje się dalej w kierunku męskim. Dzieje się tak, gdyż testosteron wyprodukowany przez jądra nie dostaje wiążącego go białka. Skutkiem tego pojawiają się u tych osób zewnętrzne cechy kobiety, ale nie mają nadal jajników i macicy, a jądra. Takie fizyczne kobiety są jednak bezpłodne.

System XY występuje też u innych ssaków oraz u roślin dwupiennych. U ptaków, żab i motyli system determinacji płci jest odwrotny. Samice mają dwa różne chromosomy płci (ZW), a samce dwa jednakowe (ZZ). Płeć determinowana jest zatem przez chromosom otrzymany od matki (zob. system determinacji płci ZW).

U muszki owocowej Drosophila melanogaster samice mają dwa chromosomy X, a samce chromosom X i chromosom Y, ale płeć osobnika zależy od stosunku liczby chromosomów X do autosomów.

Niektóre z chorób genetycznych powstają poprzez mutacje w genach, znajdujących się w chromosomach płci (choroby sprzężone z płcią). Są to między innymi: daltonizm i hemofilia, powodowane mutacjami genów położonych na chromosomie X.

Rolę chromosomów płci odkryła amerykańska uczona Nettie Stevens w 1905 r.

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 Marzena Popielarska-Konieczna, Słownik szkolny. Biologia, Kraków: Wydawnictwo Zielona Sowa, 2003, s. 84, ISBN 83-7389-096-3.
  2. ↑ Praca zbiorowa, Biologia: jedność i różnorodność, Warszawa: Wydawnictwo Szkolne PWN, 2008, s. 89–90, ISBN 978-83-7446-134-4.
  3. 1 2 3 Marek Maleszewski, Tajemnice płci, „Wiedza i Życie”, 926, 2, Prószyński Media, luty 2012, s. 54–57, ISSN 0137-8929.
  4. ↑ Barbara Michalik (red.), Hodowla roślin, Poznań: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 2009, s. 230, ISBN 978-83-09-01056-2.
  5. ↑ David Biello, Nieoczekiwana zmiana płci, „Świat Nauki”, 6 (226), czerwiec 2010, s. 16, ISSN 0867-6380.
  6. ↑ Nettie Stevens, [w:] NNDB Tracking the entire world [online], Soylent Communications [dostęp 2013-12-18] (ang.).
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.